1. YAZARLAR

  2. İsmail İkiz

  3. Temel Tiyatro Terimleri
İsmail İkiz

İsmail İkiz

Yazar
Yazarın Tüm Yazıları >

Temel Tiyatro Terimleri

A+A-

“Tiyatro, sanatın tümü gibi bir okuldur. Eğitir, geliştirir insanı, dünyasının sınırlarını genişletir.”

Sabahattin Kudret Aksal

***

Senaryo, sahne, ses, yönetmen olmadan da pekâlâ tiyatro oynanabilir. Geleneksel Türk Tiyatrosunun, tuluatın temeli doğaçlamadır, Fransızcadan geçme tabirle emprovizasyondur. Adında da anlaşılacağı üzere orta oyunu sahnesiz hemen her yerde oynanabilir bir tiyatro türüdür. Pantomim tam da bunu yapar. Pantomim; düşünce ve duyguları müzik veya türlü eşyalar eşliğinde bazen dansla, bazen de gövde ve yüz hareketleriyle yansıtmayı amaçlayan oyun, sözsüz oyundur, genel bilinen adı pandomimdir. Yönetmenliğin tiyatronun icadından sonra ortaya çıktığı aşikârdır. Bir annenin, çocuğuna yaptığı türlü eğlendirici hareketler, sesler, sözler yönetmensiz bir tiyatro eseridir. Dekorsuz, kostümsüz, aksesuarsız da tiyatro olur. Bunlar oyunu zenginleştiren şeylerdir. Ama olmazsa olmaz değildir. Tiyatro iki kalas bir hevestir. Tek oyunculu birçok tiyatro eseri vardır. Stand-up denilen, kültürümüzdeki karşılığı meddahlık olan tür tek kişi tarafından icra edilir. Tiyatroda olmazsa olmaz bir şey varsa o da seyircidir. Seyircisi olmayan bir eser yok demektir, hiç ortaya konulamamış demektir. Kimsenin okumadığı kitap, kitap ismini hak etmekte midir bilinmez. Kimsenin bakmadığı resim, kimsenin görmediği bir fotoğraf, kimsenin okumadığı bir yazı nedir?

Yukarıdan da anlaşılacağı üzere, biraz sonra sayacaklarım genellikle kullanılan halleri ile izah edilmeye çalışılmıştır. Tiyatro sahne denilen yerde oynanır. Sahne ile seyircinin olduğu bölüm perde ile bölünür. Oyun perdenin açılması ile başlar, kapanması ile biter. Oyuna ara verilirse perde bir de aralarda kapanıp açılır. Bir oyun boyunca perde bu şekilde kaç kere açılıp kapanmışsa oyunun perde sayısı o sayıdır. Oyunlar genelde bir ya da iki perdeden oluşur, üç perdelik oyunlar da sıklıkla görünür. Bir perdelik oyunlar 50 - 70 dakika arasındadır. İki perdelik oyunlarda perde süresi 50 dakika civarındadır. Oyun erkek oyuncular olan aktörler, kadın oyuncular olan aktristiler ve oyunda aktif rol olmayan ancak görüntü veren kişi ve kişiler olan figüranlarca oynanır. Oyunu sahneye koyan, yöneten, reji eden kişiye yönetmen, rejisör denir. Tiyatrolarda ışıkları ve sesleri kontrol eden kişiye ışıkçı denir. Yönetmene ses ve efektleri bulma konusunda yardımcı olacak kişi kondüvittir. Kondüvitin görevi prova ve sahneleme sırasında, sahne arkasında oyuncuların sahneye çıkma sırasını söylemektir. Sahne amiri sahneyi yönetmenin isteğine göre düzenleyen kişidir. Tiyatrolarda genellikle ayrıca bir sesçi bulunmaz. Saydıklarımın aksine, sıklıkla yapılan bir hata olarak ışıkçının bulunduğu seyirci koltuklarının arkasında bulunan odaya reji odası, odada görevli elemana ise reji denir. Replik oyunda konuşanların birbirlerine söyledikleri sözlerden her biridir. Replikleri oyunculara hatırlatan kişi erkekse suflör, kadınsa suflözdür. Tirat oyuncuların bir seferde yaptıkları uzun konuşmalara denir. İşin aslı şudur ki: sahnede canlandırılan karakterin iç dünyasını dışa vurduğu bölümleridir tiratlar. Oyuncuların duygu ve düşüncelerini el, kol hareketleriyle anlatmasına jest, yüz hareketleri ile anlatmasına mimik denir. Oyuncuların hazırlıklarını yaptığı ve sahneye çıkmak için beklediği, sahne arkasında bulunan ve en nihayetinde oyun bittikten sonra gittikleri yere de kulis denir.

***

“Zaten aktör dediğin nedir ki? Oynarken varızdır, yok olunca da sesimiz bu boş kubbede bir hoş seda olarak kalır. Bir zaman sonra da unutulur gider. Olsa olsa eski program dergilerinde soluk birer hayal olur kalırız. Görüyorum, hepiniz gardıroba koşmaya hazırlanıyorsunuz. Birazdan tiyatro bomboş kalacak. Ama tiyatro işte o zaman yaşamaya başlar. Çünkü Satenik’in bir şarkısı şu perdelere takılı kalmıştır. Benim bir tiradım şu pervaza sinmiştir. Hıranuşla Virginia’nın bir dialogu eski kostümlerden birinin yırtığına sığınmıştır. İşte bu hatıralar o sessizlikte saklandıkları yerden çıkar, bir fısıltı halinde sahneye dökülürler. Artık kendimiz yoğuz. Seyircilerimiz de kalmadı. Ama repliklerimiz fısıldaşır dururlar sabaha kadar. Gün ağarır, temizleyiciler gelir, replikler yerlerine kaçışır… Perde !”

Haldun Taner - “Sersem Kocanın Kurnaz Karısı” - Tomas Fasulyeciyan tiradı

***

 

Kültür Sanat Günlüğü

* İmza günleri, söyleşiler, indirimli kitaplar… 1 milyon kitap, 223 yayınevi, 151 yazar ve 321 etkinliğin yer aldığı “Konya Kitap Günleri” 1 Nisan/a kadar Mevlana Kültür Merkezinde, 09.00 - 21.00 saatleri arasında…

Önceki ve Sonraki Yazılar

YAZIYA YORUM KAT

UYARI: Küfür, hakaret, rencide edici cümleler veya imalar, inançlara saldırı içeren, imla kuralları ile yazılmamış,
Türkçe karakter kullanılmayan ve büyük harflerle yazılmış yorumlar onaylanmamaktadır.