Depremi Saniyeler Önce Bildiriyor!

Depremi günler öncesinden bilmek mümkün değil, ancak saniyeler önceden gelen bir uyarı dahi hayat kurtarabiliyor. Bu amaçla geliştirilen mobil uygulamalar, akıllı telefonların ivmeölçerlerini kullanarak depremi algılıyor ve kullanıcıya uyarı gönderiyor.

Türkiye gibi aktif fay hatlarının bulunduğu ülkelerde teknoloji, afetlerle mücadelede en büyük desteklerden biri haline geliyor. Nitekim geçtiğimiz günlerde Konya'nın Kulu ilçesinde 4 büyüklüğünde yaşanan ve Marmara Ereğlisi merkezli meydana gelen 5.3 büyüklüğündeki sarsıntı sonrası, erken uyarı sistemlerinin önemi bir kez daha gözler önüne serildi.

Telefonlar sismograf gibi çalışıyor

Yeni nesil uygulamalar sayesinde akıllı telefonlar adeta bir sismograf işlevi görüyor. Yerkabuğundaki kırılmanın ardından yayılan öncü P dalgası algılanıyor ve asıl yıkıcı S dalgası ulaşmadan önce saniyeler kazandıran uyarılar gönderiliyor.

Kamuoyunda sıkça yanlış anlaşılan “depremi önceden haber veren uygulamalar”, aslında depremi saatler ya da günler öncesinden tahmin etmiyor. Bu sistemler, deprem başladığı anda devreye girerek erken ikaz sağlıyor.

Google’ın Android Deprem Uyarı Sistemi

Android işletim sistemli tüm telefonlarda varsayılan olarak bulunan Google Deprem Uyarı Sistemi, milyarlarca cihazı dev bir sensör ağına dönüştürüyor. Sistem, merkez üssü ve şiddet hakkında bilgi vererek anlık bildirim gönderiyor.

Kullanıcıların bu özelliği açabilmesi için:

Telefonun Ayarlar > Konum > Konum Hizmetleri menüsüne girmesi,

Buradan “Deprem Uyarıları” seçeneğini etkinleştirmesi gerekiyor.

Aktifleştirildiğinde küçük sarsıntılar için “Dikkatli Ol”, büyük depremler için ise “Harekete Geç” uyarısı çıkıyor. Ayrıca cihaz “rahatsız etme” modunda olsa bile ekran açılarak yüksek sesle alarm veriyor ve “Çök, Kapan, Tutun” talimatı gösteriliyor.

Üçüncü taraf uygulamalar da var

Google’ın sistemine ek olarak bağımsız uygulamalar da kullanılıyor. Bunlardan en çok öne çıkanı Deprem Ağı (Earthquake Network). Donanım Haber’in aktardığına göre bazı durumlarda Google’dan daha hızlı uyarı gönderebilen bu uygulama, iPhone’larda da çalışıyor. Ancak iOS versiyonu ücretli (99,99 TL).

Bir diğer alternatif ise MyShake. Yine telefonun ivmeölçerini kullanarak çalışıyor fakat Türkiye’de kullanıcı sayısı az olduğundan Deprem Ağı kadar etkili değil.

iPhone kullanıcılarına alternatif

Apple cihazlarda Google’ın sistemi bulunmuyor. Ancak iOS işletim sistemlerinde hükümet kaynaklı afet bildirimlerini gönderen “Hayati Uyarı Bildirimleri” özelliği var. Bu sistem deprem, sel ve yangın gibi acil durumlarda toplu uyarı yapıyor, fakat Türkiye’de Android kadar etkin kullanılmıyor.

Sistemler kusursuz değil

Telefon tabanlı deprem uyarı sistemleri, depremi önceden tahmin etmiyor; yalnızca sarsıntının başladığı anı yakalayarak saniyeler kazandırıyor. Bununla birlikte bu sistemlerin her zaman mükemmel çalışmadığını da unutmamak gerekiyor. Örneğin Google, 6 Şubat 2023 Kahramanmaraş depremlerinin büyüklüğünü olduğundan düşük tahmin ettiği için milyonlarca kişiye yeterli ön uyarı gönderemediğini daha sonra açıklamıştı.