İlk mahya ışığından, top seslerine: İşte eski Konya'nın Ramazan haritası...

Konya’nın köklü kültürel mirasında Ramazan ve bayramlar sadece dini birer görev değil aynı zamanda şehrin sosyal dokusunu ören birer dayanışma şöleni olarak yaşanırdı. Günümüzde dijitalleşen ve bireyselleşen bayram kutlamalarının aksine eski Konya’da hazırlıklar aylar öncesinden başlar tüm mahalle bir aile gibi hareket ederdi. Üç aylarla başlayan imece kültürüEski Konya’da Ramazan heyecanı mübarek üç ayların girişiyle birlikte sokaklara taşardı. Hazırlık aşamasında imece usulü en temel kuraldı. Mahalle kadınları sırayla birbirlerinin evinde toplanarak kışlık hazırlıklarını yapar erişte ve yufka gibi sahurun vazgeçilmez yiyeceklerini el birliğiyle keserdi. Bu yardımlaşma sadece mutfakla sınırlı kalmaz manevi alanlara da sıçrardı. Genç kızlar bir araya gelerek mahallenin cami ve mescitlerini temizler ibadethaneleri Ramazan ayına pırıl pırıl hazırlardı. İftar vaktinin habercisi: Alaaddin ve Köyceğiz toplarıTeknolojinin henüz hayatın her alanına sirayet etmediği hoparlör yayınının ve imsakiye geleneğinin bulunmadığı yıllarda iftar vakti şehrin iki stratejik noktasından duyurulurdu. İlk olarak 1821 yılında başlayan iftar topu atışı Konya’da Alaaddin Tepesi ve Köyceğiz mevkilerinden gerçekleştirilerek şehrin her yanından yankılanırdı. Kış aylarında yarım metre karın içinde ellerinde pidelerle sokaklarda top sesini bekleyen çocuklar o dönemin en canlı manzarasını oluştururdu. Saatlerin her evde bulunmadığı bu dönemde ezanlar bile bu top sesine göre okunurdu. Ancak zamanla bu klasik yöntem yerini daha ucuz ve güvenli olduğu belirtilen ses bombalarına bıraktı. Günümüzde birçok belediye Osmanlı’dan kalan top geleneğini yaşatmak için havai fişek düzeneğine benzer 80 metre yükseklikte patlayan karton gövdeli ses bombalarını tercih ediyor. Ancak Konya’da durum diğer şehirlerden farklı bir noktaya evrildi. Konya Büyükşehir Belediyesi çevreye rahatsızlık verdiği gerekçesiyle şehirde hem geleneksel Ramazan topunun hem de modern ses bombalarının kullanımını 2010 yılında yasakladı. Konya’da sofra geleneği ve bayram temizliğiEski Konya iftarlarında sofra adabı önce iftariyelik tepsisiyle başlardı. Tahin, meşhur Konya küflü peyniri, ev yapımı reçeller ve pastırmalarla açılan iftarın ardından topluca akşam namazı kılınır ana yemeğe ondan sonra geçilirdi. Ramazan sofralarının baş tacı her daim güllaç, vazgeçilmezi ise şerbetler olurdu. Evlerin temizlikle bayrama hazırlanması dışına da yansır bahçeli evlerin duvarları ak toprak ile sıvanır altına sarı toprak ile kordon çekilirdi. Bu temizlik faaliyetleri de yine komşuların el birliğiyle gerçekleştirilirdi. Yaz ramazanlarında serinlik yarışı: Sille testileriYaz Ramazanları ise buzdolabının henüz evlere girmediği dönemlerde büyük bir sabır ve pratik zeka gerektiriyordu. İftara yakın saatlerde Mevlâna Çarşısı’nın eski yerindeki buz fabrikasından alınan buz kalıpları suları soğutmak ve dondurma kazanlarını sarmak için kullanılırdı. Evlerde ise Sille testileri devreye girerdi. Gece boyu avluda soğutulan testiler şafak vakti gün boyu serinliğini koruması için izbe denilen kuytu bölmelere alınırdı. Sokaklarda ise tekerlekli tahta arabalarla buz kalıpları üzerinde gazoz satan çocuklar Ramazan’ın en neşeli seslerinden biriydi. Yasaklı camiler ve teravih sonrası kültürüŞehrin ibadet haritası günümüzden oldukça farklıydı. 1950 öncesinde Konya’nın pek çok tarihi camisi (Alâaddin, Şerafeddin, İplikçi gibi) askeri depo, müze veya kütüphane olarak kullanıldığı için ibadete kapalıydı. Halk teravih için Sultan Selim, Kapı ve Aziziye camilerine kümelenirdi. Gençler arasında ise Bulgur Tekkesi’nin ayrı bir yeri vardı. Teravih namazından çıkan gençler bisikletlerine atlayarak o dönemin en büyük eğlencesi olan yazlık sinemaların yolunu tutardı. İlk mahya şehri büyülediKonya semalarında görsel bir devrim sayılan ilk mahya 1957 yılında Sultan Selim Camii’nin minareleri arasına kurulmuştu. Ancak şehir estetiği zamanla büyük değişimler geçirdi. Çocukların dünyasında şeker ve teravihÇocukların Ramazan ve bayram iklimine alışması için özel bir çaba sarf edilirdi. Aileler çocukları da yanlarına alarak teravih namazlarına götürür onlara cami kültürünü sevdirirdi. Çikolatanın henüz bilinmediği o yıllarda çocukların en büyük neşesi balonlar ve akide şekerleriydi. Bayramlarda çocuklar en kaliteli şekerlerin bulunduğu hali vakti yerinde olan büyüklerin evlerine kadar uzun yollar yürür el öperek badem şekerlerini almanın mutluluğunu yaşardı. Eski Konya’nın o kendine has Ramazan iklimi bugün yerini modern hayatın hızlı temposuna bırakmış olsa da hafızalardaki tazeliğini korumaya devam ediyor. Bugün teknoloji bizi her ne kadar ekran başında birleştirse de eski Konya’nın o omuz omuza verilen kültürü, kapı kapı gezen çocukların heyecanı ve tüm şehri aynı anda sofraya oturtan top sesleri bize dayanışmanın gerçek anlamını hatırlatıyor.

İlk mahya ışığından, top seslerine: İşte eski Konya'nın Ramazan haritası...

Ramazan Konya'nın köklü mirasında sadece bir ibadet değil devasa bir dayanışma şöleniydi. İlk mahyadan Alaaddin Tepesi'nde patlayan iftar toplarına kadar dijitalleşen dünyanın unutturduğu 'bir aile gibi hareket eden' eski Konya Ramazanlarına doğru bir yolculuğa çıkıyoruz...

Bakmadan Geçme