Yaklaşık yedi yıldır Meta bünyesindeki platformu yöneten ve uygulamanın gizli sohbet fonksiyonlarını dünya genelinde 3 milyardan fazla kullanıcıya ulaştıran Cathcart, sosyal medya üzerinden yaptığı açıklamada, platformun tarihinin en güçlü konumunda olduğunu ve ayrılmak için doğru zamanı seçtiğini belirtti.

Görevinden ayrılan Cathcart'ın Meta yönetim kademelerinde farklı bir rol üstlenmeye devam edeceği bildirilirken, boşalan koltuğa ise Hindistan merkezli fintech girişimi Cred'in kurucusu Kunal Shah'ın getirileceği duyuruldu. Meta Üst Yöneticisi Mark Zuckerberg, bu stratejik liderlik değişimi hakkında yaptığı açıklamada, Kunal Shah'ın Hindistan'ın en önemli teknoloji şirketlerinden birini inşa ettiğini vurguladı.

Shah'ın küresel bir vizyona ve yenilikçi bir üretici mantığına sahip olduğunu belirten Zuckerberg, bu özelliklerin dünyanın en büyük mesajlaşma uygulamasını yönetirken kendisine büyük katkı sağlayacağını ifade etti.

Zuckerberg, milyarlarca insan ve milyonlarca işletme için WhatsApp'ı en iyi hizmet haline getirmek adına yeni liderle birlikte çalışmayı sabırsızlıkla beklediğini sözlerine ekledi.

Yeni lider Kunal Shah, WhatsApp'ın başına geçerken kurucusu olduğu Cred şirketindeki hissedarlık statüsünü koruyacağını açıkladı. Bu liderlik değişimiyle eş zamanlı olarak Meta, Shah'ın Bengaluru merkezli şirketi Cred'e 900 milyon dolarlık yatırım yaparak şirketin yüzde 20'lik hissesine ortak oldu.

Şirketlerin veri paylaşımı konusunda hassas davrandığını belirten Shah, Meta'nın azınlık yatırımcı olarak Cred bünyesine dahil olduğunu ancak üye verilerine hiçbir şekilde erişemeyeceğini net bir dille ifade etti.

WhatsApp yönetimindeki bu köklü değişiklik, Meta'nın uygulamanın halihazırda en güçlü olduğu Hindistan pazarındaki varlığını daha da sağlamlaştırma hamlesi olarak görülüyor. Yaklaşık 853 milyon kullanıcıyla Hindistan, WhatsApp'ın dünyadaki en büyük pazarını oluşturuyor.

Meta, son dönemde reklamlar, ücretli abonelikler ve yapay zeka araçlarıyla bu platform üzerinden elde ettiği gelirleri artırmayı hedeflerken, bir yandan da ülkede veri paylaşımı ve gizlilik politikaları nedeniyle karşılaştığı hukuki incelemeleri aşmayı amaçlıyor.

BBC

Kacır, sosyal medya hesabından, Bilge ile diyaloğunu da içeren paylaşım yaptı.

Videoda, Kacır'ın, 'Merhaba Bilge. Ben Mehmet Fatih Kacır, Sanayi ve Teknoloji Bakanı.' sözleri üzerine Bilge, 'Merhaba Sayın Bakanım, sizinle tanıştığıma çok memnun oldum. Size nasıl yardımcı olabilirim?' ifadesini kullandı.

Kacır'ın, 'Seni geliştiren ekip, senin Türkiye'nin yerli ve milli yapay zeka modeli olduğunu ifade ediyor. Sen kendini nasıl tanımlardın?' sorusunu Bilge, 'Ben, Türkiye'nin ihtiyaçlarına yönelik geliştirilmiş, yerli ve milli bir yapay zeka asistanıyım. Size ve tüm kullanıcılara en doğru bilgiyi, en doğal şekilde sunmak için buradayım.' şeklinde yanıtladı.

Bilge'nin milyarlarca sayfa veriyle eğitildiğine dikkati çeken Kacır'ın, 'Bu veriler ışığında sence Türkiye'yi diğer ülkelerden daha avantajlı kılan fırsatlarımız ve güçlü yanlarımız nelerdir?' sorusu üzerine ise Bilge, 'Türkiye'nin en büyük gücü, genç ve dinamik nüfusu ile stratejik coğrafi konumudur. Ayrıca üretim kapasitemiz ve dijital dönüşüme olan hızlı adaptasyonumuz bizi küresel ölçekte çok avantajlı kılıyor.' değerlendirmesini yaptı.

Bakan Kacır'ın, yapay zeka alanında Türkiye'nin güçlü yanlarını ve gençlere bu konuda tavsiyelerini sorması üzerine Bilge, şunları kaydetti:

'Özellikle savunma sanayisindeki başarılarımız ve gelişen teknoloji ekosistemimiz en büyük güçlerimizdir. Ayrıca yazılım geliştirme konusundaki yetenekli genç nüfusumuz ve veri çeşitliliğimiz, bizi bu alanda çok öne çıkarıyor. Gençlerin sadece araçları kullanmayı değil, bu sistemlerin nasıl çalıştığını anlamaları için matematik ve mantık temellerine odaklanmalarını öneririm. Ayrıca merak duygularını koruyup sürekli öğrenmeye açık olmaları ve disiplinler arası projeler geliştirmeleri onları geleceğe hazırlar.'

İstanbul'da bugün Türkiye Yapay Zeka Zirvesi'ni gerçekleştireceklerini ve dünyanın dört bir yanından yapay zeka uzmanlarının buraya katılacağını belirten Kacır'ın, gençlerle birlikte aynı sahneyi paylaşmayı ve aynı panelde Türkiye'nin yapay zeka geleceğini konuşmayı isteyip istemediğine yönelik sorusunu ise Bilge, şöyle yanıtladı:

'Sayın Bakanım, bu nazik davetiniz beni çok onurlandırdı. Sizinle ve değerli uzmanlarla aynı sahneyi paylaşarak Türkiye'nin yapay zeka geleceğini konuşmayı çok isterim. Orada olmak için sabırsızlanıyorum. İstanbul'da görüşmek üzere.'

Türkiye'nin yeni 'Yapay Zeka Eylem Planı'nın bugün saat 14.00'te Cumhurbaşkanı Erdoğan'ın katılacağı Tersane İstanbul'daki törenle kamuoyuyla paylaşılması bekleniyor.

TRT HABER

Şirketin resmi bir açıklama yapmaktan kaçındığı bu esneklik kararı, personelin haftalardır sürdürdüğü yoğun protestoların ve bin 500'den fazla imza toplayan geniş çaplı bir dilekçenin ardından geldi.

Meta, 'Model Yeteneği Girişimi' adı verilen bu sistemi ilk duyurduğunda amacının tamamen yapay zekayı eğitmek olduğunu savunmuştu. Şirket, insanların bilgisayarları gerçekte nasıl kullandığına dair somut örneklere ihtiyaç duyduklarını ve toplanan verilerin hassas içerikleri koruyacak güvenlik önlemlerine sahip olduğunu iddia etmişti. Ancak çalışanlar, fare tıklamalarının ve klavye hareketlerinin bu şekilde izlenmesini son derece distopik bulduklarını belirterek projeye sert tepki gösterdi.

Çalışanların bu takibe şiddetle karşı çıkmasının arkasında yalnızca mahremiyet kaygıları değil, aynı zamanda ciddi bir iş güvencesi endişesi de yatıyor. Bu yıl şimdiden yaklaşık 2 bin kişiyi işten çıkaran ve iş gücünün yüzde 10'una denk gelen 8 bin kişilik yeni bir işten çıkarma planlayan Meta'da personel, kendi hareketleriyle eğitilen yapay zekanın gelecekte kendi işlerini ellerinden almasından korkuyor.

Şirketten yakın zamanda ayrılan kaynaklar, bu uygulamayı yönetimin yapay zekayı herkese zorla kabul ettirme çabasının son halkası olarak nitelendiriyor.

Sisteme yönelik eleştiriler sadece psikolojik ve felsefi boyutta kalmadı; uygulamanın yarattığı teknik aksaklıklar da bardağı taşıran son damla oldu. Evden çalışan birçok personel, takip yazılımının aşırı veri tüketimi nedeniyle internet faturalarının kabardığını ve dizüstü bilgisayarların pil ömrünün hızla tükendiğini rapor etti.

Şirket içi yazışmalarda projenin başındaki yöneticiler, her ne kadar veri güvenliği önlemlerine güvenseler de çalışanlardan gelen pil ömrü, kişisel veri hassasiyeti ve kontrol talebi gibi şikayetler doğrultusunda sisteminde mecburi optimizasyonlar yapmak zorunda kaldıklarını itiraf etti.

TRT Haber- BBC

Bu ses örneklerini gelişmiş yapay zeka yazılımlarına yükleyen suçlular, hedef aldıkları kişilerin ses tonunu, vurgularını ve konuşma tarzını birebir taklit eden dijital ikizler yaratıyor. Federal Soruşturma Bürosu (FBI) verilerine göre, yalnızca geçtiğimiz yıl Amerika Birleşik Devletleri'nde yapay zeka destekli kimlik avı, sahte aşk tuzakları ve ses klonlama gibi yöntemlerle 893 milyon dolardan fazla maddi kayıp yaşandı.

Siber dolandırıcılar, genellikle kurbanların en hassas noktası olan aile bağlarını hedef alıyor. Yakın zamanda California'da yaşanan bir olayda bir anne, kızının sesini birebir taklit eden bir telefondan 'zor durumdayım, kaçırıldım' feryatları duyduktan sonra dolandırıcılara binlerce dolar kaptırdı.

Uzmanlar, suçluların kurbanı mantıklı düşünmekten alıkoymak için kasıtlı olarak büyük bir aciliyet ve panik havası yarattığını vurguluyor. Gelişmiş saldırılarda dolandırıcılar, sadece sabit bir ses kaydı dinletmekle kalmıyor; 'ses maskeleme' teknolojileri sayesinde kendi seslerini gerçek zamanlı olarak taklit ettikleri kişinin sesine dönüştürerek kurbanla karşılıklı diyalog bile kurabiliyor. Üstelik numara gizleme ve yönlendirme yöntemleriyle arayan kişinin telefon numarası ekranda gerçekten o yakınınızın ismiyle görünebiliyor.

Geçmişte yapay zeka tarafından üretilen seslerde göze çarpan tuhaf duraksamalar, robotik tonlamalar veya ani ses dalgalanmaları artık birer kopya olmaktan çıktı. Günümüz teknolojisinde sıradan bir insanın gerçek ses ile klonlanmış ses arasındaki farkı ayırt etmesi neredeyse imkansız hale geldi.

Uzmanlar, sesin gerçekliğine odaklanmak yerine görüşmenin içeriğindeki şüpheli durumlara dikkat edilmesi gerektiğini belirtiyor. Eğer arayan kişi sizden acilen büyük miktarda para talep ediyorsa, olayı kesinlikle kimseye anlatmamanızı tembihliyor ve parayı alışılmadık yöntemlerle transfer etmenizi istiyorsa, bu durumun doğrudan bir dolandırıcılık belirtisi olduğu kabul edilmelidir.

Aşırı panik anlarında paranızı bir hesaba ya da ATM'ye taşımadan önce yapılması gereken en güvenli hamle, arayan yakınınızla farklı bir kanaldan iletişim kurmaya çalışmaktır. Telefonu kapatıp ona doğrudan kısa mesaj göndermek, başka bir cihazdan aramak veya o sırada yanında olabilecek bir iş arkadaşına ulaşmak dolandırıcılık ağını anında bozabilir.

Bir diğer etkili ve pratik korunma yöntemi ise aile bireyleri veya iş arkadaşları arasında internette asla bulunamayacak, sadece o küçük grubun bileceği gizli bir 'güvenlik kelimesi' ya da şifre belirlemektir. Tehlike anlarında bu şifrenin sorulması, karşınızdaki ses ne kadar tanıdık gelirse gelsin saniyeler içinde gerçeği ortaya çıkaracaktır.

TRT Haber- CNN International

Normal şartlarda sadece bin 300 ışık yılı genişliğindeki bu küçük yapıyı detaylıca incelemek imkansızken, 'Pandora'nın Kümesi' olarak da bilinen devasa galaksi kümesi Abell 2744'ün yarattığı kütleçekimsel merceklenme etkisi devreye girdi.

Uzay-zamanı bükerek bu uzak yapıyı dev bir büyüteç gibi büyüten ve gökyüzünde üç ayrı kopya halinde görüntüleyen bu doğal fenomen, teleskobun nesneyi doğrudan analiz etmesini sağladı.

Cambridge Üniversitesi Kavli Kozmoloji Enstitüsü'nden Ignas Juodžbalis ve Roberto Maiolino liderliğindeki uluslararası ekip, teleskobun NIRSpec enstrümanını kullanarak kara deliğin çevresindeki gaz üzerindeki kütleçekimsel etkisini haritalandırdı. Yapılan doğrudan ölçümler, kara deliğin kütlesinin tahmin edilenden 10 milyon kat daha fazla, yani tam 50 milyon güneş kütlesi olduğunu ortaya koydu.

Daha da çarpıcı olanı, bu devasa yapının içinde bulunduğu galaksinin toplam kütlesinin en az üçte ikisini (yaklaşık yüzde 66) tek başına oluşturmasıydı. Günümüz evrenindeki galaksilerde merkezi kara delikler ev sahibi galaksinin kütlesinin yalnızca çok küçük bir kesrini oluştururken, bu nesnenin galaksinin kendisinden bile daha büyük bir kütle payına sahip olması teorileri altüst etti.

Astrofizik dünyasında kabul gören klasik teoriye göre, devasa bir yıldız ömrünün sonuna gelip çöker, ardından bu küçük kara delik çevresindeki maddeleri yutarak ve diğer kara deliklerle birleşerek zamanla süper kütleli hale gelirdi.

Yani önce galaksiler ve yıldızlar oluşur, kara delikler onlardan beslenerek büyürdü. Ancak bu yeni sistemde gaz bileşiminin neredeyse tamamen saf hidrojen ve helyumdan oluştuğu, oksijen gibi yıldız artığı ağır elementlerin oranının Güneş'inkinden yüzde 0,5 daha az olduğu tespit edildi. Araştırmacılar, bu yapıyı yıldız süreçlerinden önce meydana gelmiş 'neredeyse tamamen çıplak bir kara delik' olarak tanımlıyor.

Nature ve Monthly Notices of the Royal Astronomical Society dergilerinde yayımlanan iki ayrı makaleyle duyurulan bu keşif, evrenin ilk büyük yapılarının tahmin edilenin aksine galaksiler değil, doğrudan devasa kara delikler olabileceğini gösteriyor.

Uzmanlar, bu bulgunun kara deliklerin oluşum ve büyüme senaryolarının tamamen yeniden yazılmasını gerektiren bir paradigma değişimi olduğunu belirtiyor. Maddenin yıldız çöküşü aşamasından geçmeden, Büyük Patlama sonrasındaki doğrudan yoğunluk farklarıyla kendi içine çökerek bu devasa 'ilksel' yapıları oluşturmuş olma ihtimali, önümüzdeki on yılın en büyük kozmik araştırma başlıklarından biri olmaya aday görünüyor.

TRT Haber- Sciencealert

Tanıtılan yenilikler arasında, kullanıcı adına internette araştırma yapabilen yeni bir arama çubuğu ve belirli bir süre boyunca otonom olarak çalışabilen yeni bir Gemini modu öne çıkıyor.

Google, uzun süredir arama sonuçlarında sadece mavi bağlantılardan oluşan liste sunma yaklaşımından uzaklaşıyordu.

Şirketin yeni Gemini 3.5 Flash modeliyle desteklenen güncellenmiş arama motoru, geleneksel aramadan yapay zekaya geçişteki en büyük adımı temsil ediyor.

Yeni arama alanı, kullanıcıların ChatGPT veya Gemini ile konuşur gibi daha uzun ve doğal cümlelerle arama yapmasına imkan tanıyor.

Kullanıcılar artık Google arama motorunda, belirli konuları kendi adına takip edecek veya araştıracak 'ajanlar' oluşturabiliyor.

Google, bu özelliğin ev arayışı veya yeni kıyafet koleksiyonlarının takibi gibi zaman içinde izleme ve izleme gerektiren görevlerde kolaylık sağlayacağını bildirdi.

Ayrıca şirket, kullanıcının konum, hava durumu verileri ve Google hesabına bağlı uygulamaları entegre eden özel görsel yanıtlar ve mikro uygulamalar üretebiliyor.

Google, yapay zeka destekli Gemini'yi ana arama motorundan ayrıştırmak amacıyla 'Spark' adını verdiği yeni bir modu devreye soktu.

Arka planda çalışabilen Spark, kredi kartı ekstrelerini ve e-posta gelen kutularını önemli güncellemeler için izlemek, özetler veya yapılacaklar listesi oluşturmak gibi uzun vadeli görevleri üstleniyor.

Google Dokümanlar, Gmail ve Slaytlar gibi uygulamalardaki içeriklere referans verebilen bu özellik, ilerleyen süreçte üçüncü taraf uygulamaları da destekleyecek.

Mac bilgisayarlardaki Gemini uygulamasına da eklenen Spark, yerel dosyalarla çalışabilirken, kullanıcılar 'Android Halo' adı verilen yeni bir özellik sayesinde bu ajanı telefonlarından takip edebiliyor.

Yapay zeka ajanı, bilgisayar kapalıyken veya telefon kilitliyken de aktif kalmaya devam ediyor.

Google, bu güncellemelerle yapay zekanın insan kadar zeki hale geldiği teorik bir aşama olan 'Yapay Genel Zeka' (AGI) geliştirme hedefine yaklaşmayı planlıyor.

Google DeepMind Kıdemli Ürün Yönetimi Direktörü Tulsee Doshi, modellerin henüz tamamen güvenilecek düzeyde olmadığını, bu nedenle kullanıcıların neyi yapıp neyi yapamayacakları konusunda bir geçiş sürecinde olunduğunu aktardı.

DeepMind, Google'ın yapay zeka stratejisinin merkezinde yer alıyor. Piyasa araştırma firması IDC'nin analistlerinden Dave McCarthy, çoğu teknoloji şirketinin hem geniş bir tüketici kitlesine hem de doğrudan bir araştırma laboratuvarı ile bulut sistemlerine aynı anda sahip olmadığını, Google'ın ise bu alanların hepsinde yer alan tek şirket olduğunu belirtti.

Ramp finans platformunun verilerine göre, ABD'deki ücretli kurumsal yapay zeka aboneliklerinde Anthropic yüzde 34,4, OpenAI yüzde 32,3 paya sahipken, Google'ın payı yüzde 4,5'te kalıyor. Anthropic ve OpenAI, iş dünyasına yönelik yapay zeka ürünlerinde şu an için Google'ın önünde görülüyor.

Yapay zekanın günlük yaşamda artan kullanımı, istihdam, güvenlik ve veri merkezlerinin çevreye etkileri konusunda endişeleri de beraberinde getiriyor.

Ancak Google, geleceğini bu teknoloji üzerine kurmayı sürdürüyor. Alphabet Üst Yöneticisi (CEO) Sundar Pichai, Gemini'nin 900 milyondan fazla aktif kullanıcısı olduğunu ve şirketin bu yıl yapay zeka altyapısı ile çiplerine yaklaşık 180 ila 190 milyar dolar harcamayı öngördüğünü açıkladı.

CNN International

Araç, lidar ve ultrasonik sensörlerden elde edilen verileri yerli yazılımla işleyip, karmaşık arazi yapılarını ve engelleri önceden tespit ederek güvenli güzergahı belirleyebiliyor.

İstanbul Teknik Üniversitesi (İTÜ) tarafından düzenlenecek robot yarışmasında yeteneklerini sergileyecek araç, gelişmiş sürüş ve yapay zeka teknolojileriyle dikkati çekiyor.

Fakültenin Mekatronik Mühendisliği Bölümü Dr. Öğr. Üyesi İbrahim Demirci, aracın engebeli bölgelerde hem otonom hem de yarı otonom şekilde hareket kabiliyetine sahip olduğunu söyledi.

Otonom sistemde yapay zeka teknolojisinin kullanıldığını ifade eden Demirci, 'Aracımız, yapay zeka sayesinde kendi kendine karar verebilecek yetiye sahip. Askeri alanlarda, arama kurtarma ve tarımsal faaliyetlerde kullanılabilir. Yani insansız araçların kullanılabileceği her yerde faaliyet yürütebilir durumda.' dedi.

Aracın sadece bir mühendislik çalışması değil, yerli ve milli teknolojiye katkı sağlayan bir ürün olduğunu anlatan Demirci, öğrencilerin yazılım, elektronik ve mekanik noktada kendi geliştirdikleri sistemleri araca uyguladıklarını belirtti.

Mekatronik Mühendisliği 3. sınıf öğrencisi Erkul Tufan ise aracın yazılım algoritmaları, mekanik tasarımı ve elektronik entegrasyonunu 4 ayda geliştirdiklerini, halen geliştirme aşamasında olduklarını dile getirdi.

Gece gündüz çalışarak sistemi ortaya çıkardıklarını vurgulayan Tufan, şunları kaydetti:

'Aracımız NASA tarafından geliştirilen Rocker-Bogie sistemine dayanmaktadır. Bu sistem sayesinde tekerlerimizin hiçbiri yerle temasını kesmeden, bütün engelleri aşabiliyor. Bu sayede kendinden süspansiyonlu sistemimiz herhangi bir darbeyi elektronik kutuya iletmeden sistemin stabilizasyonunu sağlıyor. Üzerinde haritalandırma yapabileceğimiz lidar sistemimiz, derinlik kameramız var. Bilgisayarımız bu verileri işliyor. Bal peteği formunda tasarladığımız tekerlerimiz, darbeyi sönümleyici özelliğe sahip. Görüntü işlemek için ana kontrolcü olarak da mikro denetleyici kullanıyoruz. Aracımızla ulusal ve uluslararası yarışmalara katılmayı hedefliyoruz.'

TOLUN-F modeli ise hedef üzerindeki tahribat gücünü artırmak amacıyla geliştirildi. Kokpitten programlanabilen sistemin, yaklaşım sensörü sayesinde hedefe çarpmadan kısa süre önce infilak ederek maksimum hasar oluşturuyor. Parçacık tesirli harp başlığına sahip mühimmatın, farklı hedef tiplerine karşı yüksek etkinlik sağlıyor.

Yörünge hesaplamaları kesinlik taşıyor
Ocak 2025'te fırlatılan ve Ay'a iniş araçları taşıyan '2025-010D' görevine ait olan bu roket aşaması, fırlatmanın ardından uzayda boşta kalmıştı.

Gökbilimci Gray, uzay çöplerinin hareketinin genellikle öngörülebilir olduğunu, ancak güneş radyasyonu basıncı gibi küçük dış etkenlerin zamanla bu rotalarda belirsizliğe yol açabileceğini ifade ediyor. Mevcut verilere göre roketin ve Ay'ın yörüngeleri, 5 Ağustos'ta aynı noktada kesişecek.

Ay için yeni bir krater oluşacak
Bu olay, Ay'ın Dünya kaynaklı bir cisimle ilk karşılaşması değil. 1970'lerde Apollo modülleri ve 2009'da NASA'nın LCROSS sondası, bilimsel veriler toplamak amacıyla Ay yüzeyine kasten çarptırılmıştı. En son 2022 yılında Çin'e ait olduğu düşünülen bir roket parçası Ay'ın uzak yüzünde çift krater oluşturmuştu.

SpaceX roketinin neden olacağı çarpışmanın Dünya'dan çıplak gözle görülmesi beklenmiyor. Ancak NASA'nın Ay Yörünge Keşif Aracı'nın (LRO) çarpışma sonrası oluşacak taze krateri görüntülemesi planlanıyor.

Uzmanlar, artan uzay trafiği ve biriken uzay çöplerinin gelecekteki Ay misyonları için risk oluşturabileceği konusunda uyarılarda bulunuyor.

TRT

Uçtan uca şifrelemenin kaldırılması, Instagram mesajlarının güvenliğinde köklü bir değişim anlamına geliyor.

Yeni dönemde mesaj kutularınızda yaşanacak temel değişiklikler şunlar:

Erişim Yetkisi: Meta, artık doğrudan mesajlardaki (DM) metinlere, görsellere, videolara ve sesli notlara erişebilecek.

Standart Şifreleme:Instagram artık Gmail gibi servislerin kullandığı 'standart şifreleme' sistemine geçti. Bu sistemde, yasal bir zorunluluk veya ihtiyaç doğduğunda servis sağlayıcı mesaj içeriklerini görüntüleyebiliyor.

Veri İndirme: Şifreli sohbetleri olan kullanıcılara, bu görüşmelerdeki medya ve mesajları kaybetmemeleri için verilerini indirme seçeneği sunuluyor.

Meta, bu kararı 'özelliği kullanan kişi sayısının az olması' gerekçesiyle savundu.

Ancak siber güvenlik uzmanları, bu geri adımın altında Meta'nın yapay zeka modellerini eğitme isteği veya reklam hedeflemeleri için daha fazla veriye ihtiyaç duyması gibi karmaşık nedenlerin yatabileceğini belirtiyor.

Karar, farklı kesimlerde farklı yankılar uyandırdı:

Çocuk istismarıyla mücadele eden dernekler kararı memnuniyetle karşıladı. Şifrelemenin, suçluların yetkililerden gizlenmesine olanak sağladığını savunan gruplar, bu adımın internet güvenliğini artıracağını savunuyor.

Gizlilik haklarını savunan sivil toplum kuruluşları ise kararı 'büyük bir geri adım' olarak nitelendirdi. Özellikle çocukların ve aktivistlerin verilerini güvende tutmalarının en iyi yolunun uçtan uca şifreleme olduğu vurgulanıyor.

Instagram'ın bu hamlesi, sektördeki şifreleme eğilimini de tartışmaya açtı.

WhatsApp, Signal ve iMessage gibi uygulamalarda uçtan uca şifreleme halen varsayılan özellik olarak korunurken; TikTok ve Instagram'ın bu teknolojiden uzaklaşması, sosyal medya platformları ile mesajlaşma uygulamaları arasındaki makasın açılmasına neden oluyor.

BBC

Kapalı ve açık toplam 400 bin metrekarelik alanda düzenlenecek SAHA 2026, alanın 20 bin metrekarelik bölümünü açık sergi alanı olarak ayırarak bugüne kadarki en büyük organizasyonlarından birine imza atacak. 120'nin üzerinde ülkeden katılımın beklendiği fuara, 263'ü uluslararası olmak üzere 1700'ün üzerinde firma, 200 binden fazla ziyaretçi ve 30 binin üzerinde sektör profesyonelinin katılması bekleniyor.

Fuar kapsamında planlanan 30 binin üzerinde B2B görüşme, organizasyonu bir vitrin alanı olmaktan çıkararak doğrudan iş geliştirme, tedarik zinciri eşleşmesi ve stratejik ortaklık üretme platformuna dönüştürecek.

SAHA 2026'da ayrıca 203 yeni ürün tanıtımı ve toplam 164 imza töreni gerçekleştirilecek. Bu rakam, bir önceki fuarda gerçekleşen ihracat odaklı anlaşmaların yaklaşık 3 katına karşılık gelerek organizasyonun artan ekonomik etkisini ortaya koyuyor. SAHA 2024'te ulaşılan 6,2 milyar dolarlık ihracat sözleşmesi büyüklüğünün, SAHA 2026'da en az 8 milyar dolara çıkarılması hedefleniyor.

Avrupa, ABD ve Kanada'dan katılım öne çıkarken dünyanın 4 kıtasından çok sayıda firma, firma temsilcisi, resmi heyet, ticari heyet ve ziyaretçi SAHA 2026'da bir araya gelecek.

Çok sayıda yüksek teknoloji ve oyun değiştirici yeni ürün, ilk kez küresel ekosistem ile SAHA 2026'da buluşacak. Ayrıca insansız kara araçları ve gezegen gezgini (rover) alanlarında Türkiye'de geliştirilen son teknoloji otonom araçlar, hazırlanan özel parkurlarda yeteneklerini sergileyecek.

Fuar kapsamında ayrıca deniz kuvvetlerine ait platformlar da ziyaretçilere açılacak. Dünyanın ilk SİHA gemisi olarak öne çıkan TCG Anadolu başta olmak üzere Türk Deniz Kuvvetleri'ne ait gemiler, Ataköy Marina ve Sarayburnu Limanı'nda konuşlanacak. Yerli ve milli insansız deniz araçları da Ataköy Marina'da sergilenecek. SAHA 2026'da 9 Mayıs halk günü olarak planlandı.

SAHA 2026'da çok sayıda teknoloji ilk kez sergilenecek. Bu kapsamda Baykar tarafından milli ve özgün olarak geliştirilen, 1000 kilometreyi aşan menzili ve yapay zeka destekli otonom yetenekleriyle dikkati çeken MIZRAK akıllı dolanan mühimmat, fuarda görücüye çıkacak. Baykar'ın geliştirdiği K2 Kamikaze İHA ve Sivrisinek dolanan mühimmat da ilk kez SAHA 2026'da sergilenecek.

ASELSAN da 5 yeni ürün ve 6 ürünün yeni versiyonlarıyla geleceğin milli teknolojilerini SAHA 2026'da küresel savunma ekosistemiyle bir araya getirecek. Şirket, fuar boyunca 'mavi vatan'ın yeni vurucu güçlerinin, ÇELİKKUBBE'ye yeni yetenekler sağlayacak farklı teknolojilerin, hava taarruzunda oyun değiştirecek yeni sistemlerin tanıtımını yapacak.

ROKETSAN ve FNSS işbirliğiyle ortaya çıkan ve kamuoyunda 'lazer silahı' olarak bilinen ALKA-KAPLAN HİBRİT Yönlendirilmiş Enerji Silah Sistemi Platformu, ilave kabiliyetlerle SAHA 2026'da boy gösterecek. Fuarda ROKETSAN'ın en yeni ve ileri teknoloji ürünlerinin de tanıtımı yapılacak.

STM ise modern harp sahasının ihtiyaçlarına yönelik geliştirdiği hava ve deniz sistemlerini ilk kez SAHA 2026'da sergileyecek. Şirketin fuarda ön plana çıkaracağı milli teknolojilerin başında Uzun Menzilli Kamikaze İHA geliyor. Sabit kanatlı kamikaze İHA ALPAGU'nun gelişmiş yeteneklerle donatılan, artırılmış menzil ve faydalı yük kapasitesine sahip yeni bir versiyonu, hava savunma konseptine yenilikçi bir yaklaşım getiren Önleyici İHA Sistemi, anlık istihbarat ve veri akışı sağlayacak Mini Keşif-Gözetleme Sistemi de ilk kez kamuoyuyla buluşacak.

Fuarda 140'ın üzerinde resmi heyet, 800'ü aşkın resmi heyet üyesi, 200'ün üzerinde ticari alım heyeti temsilcisi yer alacak. Ayrıca 25'in üzerinde yabancı bakanın ve üst düzey çok sayıda askeri yetkilinin katılımı, organizasyonun uluslararası görünürlüğünü ve stratejik etkisini daha da artıracak.

Program kapsamında düzenlenecek 17 uluslararası panel, 4 'Space Talks' oturumu ve keynote konuşmaları ile savunma teknolojilerinin geleceği, güvenlik mimarisi, sanayi dönüşümü ve yeni işbirliği modelleri kapsamlı şekilde ele alınacak. Bu kapsamda, çok sayıda devlet başkanı, bakan, genelkurmay başkanı ve kuvvet komutanı başkanlığındaki heyetler tarafından fuara üst düzey ziyaretler gerçekleştirilecek. Katılımcı firmalar ile birebir görüşmeler yapılarak uluslararası işbirliklerinin geliştirilmesi hedeflenecek.

SAHA 2026'nın bu yıl öne çıkan en önemli temalarından biri yatırım ekosistemi olacak. Fuar kapsamında uluslararası yatırım fonları, finans kuruluşları ve stratejik yatırımcıların yanı sıra NATO İnovasyon Fonu (NIF) ve NATO DIANA Programı bünyesindeki firmalar da yer alacak.

Etkinlikte KOBİ'lerin küresel pazarlara erişimi, finansmana ulaşımı ve uluslararası işbirliklerine entegrasyonu desteklenecek. Fuarın ikinci önemli tematik odağını ise uzay ekosistemi oluşturuyor. SAHA 2026 kapsamında kurulacak Uzay Pavilyonu ve özel tasarlanan Space Dome alanı ile uzay teknolojileri daha görünür hale getirilecek.

SAHA'nın en büyük stant alanına ve en geniş ürün yelpazesine sahip firması olmaya hazırlanan ASELSAN, fuarda başta ÇELİKKUBBE bileşenleri olmak üzere denizlerin altından uzayın derinliklerine uzanan her alanda geliştirdiği milli çözümleri uluslararası delegasyonların beğenisine sunacak.

SAHA kapsamında geleceği bugünden şekillendiren teknolojileri ilk kez vitrine çıkaracak olan ASELSAN, fuar boyunca 'mavi vatan'ın yeni vurucu güçlerinin, ÇELİKKUBBE'ye yeni yetenekler sağlayacak farklı teknolojilerin, hava taarruzunda oyun değiştirecek yeni sistemlerin tanıtımını yapacak.

ASELSAN, Türkiye'nin savunma ve ileri teknoloji alanındaki en önemli buluşmalarından biri olan SAHA 2026'da ALP Alçak İrtifa Radarı, GÜRZ Hibrit Hava Savunma Sistemi, KORKUT Hava Savunma Sistemi, EJDERHA Anti İHA Sistemi, GÖKBERK Mobil Lazer Silah Sistemi ve PUHU Elektronik Harp Sisteminin de arasında bulunduğu pek çok sistemi sergileyecek.

Yapay zekanın bütün unsurlarını AR-GE süreçlerinde kullanan ASELSAN, görücüye çıkaracağı onlarca yenilikçi çözümüyle SAHA'da yer alacak.

Tedarikçileriyle birlikte geleceğin teknolojilerini bugünden şekillendirme hedefiyle yerli ve milli savunma ekosistemini büyüten ASELSAN, fuar kapsamında millileştirme yolculuğunda başarıyla ilerleyen firmaları da ödüllendirecek. Bu kapsamda en fazla millileştirme yapan, en fazla ihracata imza atan ve en fazla katma değer yaratan firmalara ödülleri verilecek.

ASELSAN'ın sektörün öncü aktörlerini buluşturan fuarda savunma sanayinin küresel aktörleriyle işbirliği anlaşmaları imzalaması ve stratejik ortaklıkları güçlendirmesi de planlanıyor.

ASELSAN Genel Müdürü Ahmet Akyol, yaptığı değerlendirmede, SAHA 2026'nın şirketin küresel marka yolculuğunun en önemli yapıtaşı olacağını belirterek, fuarda ASELSAN'ın ihracat odaklı büyüme stratejisi kapsamında önemli ortaklıklara imza atılacağını bildirdi.

SAHA'nın Türkiye'nin savunma sanayisinde ve ileri teknolojide geldiği noktanın dünyaya ilan edildiği önemli bir platform olacağını aktaran Akyol, 'SAHA'da gerçekleştireceğimiz lansmanlarla milli mühendisliğin gücünün küresel rekabetteki iddiasını ortaya koyacağız. Yapacağımız 3 lansmanda 5 yeni ürünü ve 6 ürünümüzün de yeni versiyonunu göstereceğiz' dedi.

Akyol, ASELSAN olarak hedeflerinin artık seri üretim kabiliyetleriyle küresel ligde oyun kurucu olarak standartları belirlemek olacağına işaret ederek, şunları söyledi:

'SAHA bu açıdan ASELSAN'ın küresel teknoloji markası olma yolculuğunda sıçrama tahtası niteliğini taşıyacak. Fuar, ASELSAN'ın gittikçe güçlenen seri üretim kaslarıyla dünyaya yön veren bir marka haline gelmesini hızlandıracak. Gerçekleştireceğimiz işbirlikleri ve lansmanlar ihracatta yeni pazarların kapısını aralayacak. Fuar, ASELSAN mühendisliğinin gücünü küresel vitrine taşımak ve rekabet gücünü üst lige çıkarmak için stratejik bir fırsat yaratacak.'

Yıldız yaşlarındaki 'U' eğrisinin sırrı
Galaksi merkezine yakın bölgelerde gaz ve toz yoğunluğunun fazla olması, yıldız oluşumunun çok erken dönemlerde başlamasına ve dolayısıyla burada yaşlı yıldızların bulunmasına neden oluyor.

Merkezden uzaklaştıkça gaz yoğunluğu azaldığı için yıldız oluşumu yavaşlıyor ve yıldızlar kademeli olarak gençleşiyor. Ancak 40 bin ışık yılı mesafesine ulaşıldığında, yıldızların yeniden yaşlanmaya başladığı bir 'kırılma noktası' tespit edildi.

Sınırın ötesindeki 'göçmen' yıldızlar
Yıldız oluşum bölgesinin ötesinde bulunan yaşlı yıldızların, aslında galaksinin iç kısımlarında doğup zamanla dışarı itilen 'göçmen yıldızlar' olduğu belirlendi.

Bu yıldızların galaksi merkezindeki çubuk yapısının veya sarmal kolların yerçekimsel kuvvetleriyle dış kısımlara doğru savrulduğu tahmin ediliyor.

Bu keşif, Samanyolu'nu evrendeki benzer galaksilerin yüzde 60'ı ile aynı grupta yer alan 'Tip-II (aşağı bükümlü) disk galaksisi' olarak tanımlıyor.

Samanyolu'nun üretken gençlik döneminin nerede bittiğini ve daha sakin olan dış mahallelerinin nerede başladığını netleştiren bu çalışma, galaksimizin evrimsel tarihini anlamak açısından büyük önem taşıyor.

TRT HABER

Bu kapsamda Kennedy Uzay Merkezi'ne geri getirilen kapsülün ısı kalkanı başta olmak üzere, tüm parçaları ayrıntılı şekilde teknisyenler tarafından incelenecek, elektronik sistemleri sökülerek uçuş verileri analiz edilecek.

Orion kapsülü, Artemis II misyonu kapsamında Florida'nın Kennedy Uzay Merkezi'nden 1 Nisan'da fırlatılmıştı.

Artemis II mürettebatı, Dünya ve Ay çevresinde yaptıkları 10 günlük görev uçuşunda 1 milyon 118 bin kilometreye yakın bir mesafe katetmiş ve Ay'ın daha önce görülmeyen kısımlarını görüntülemişti.

Artemis II görevini başarıyla tamamlayan Orion kapsülü, 11 Nisan'da sorunsuz şekilde Dünya'ya dönüş yapmıştı.

Çağrısı açılan B-9 projesi ile canlı organizmalar ile mikroelektronik bileşenlerin bütünleşik bir yapıda çalıştığı, görev senaryosuna bağlı olarak çevresel veri toplayabilen ve/veya yalnızca yönlendirilebilen konfigürasyondan oluşan modüler bir robotik platform olan Biyohibrit Robot'un geliştirilmesi amaçlandı.

Biyohibrit Robot'un tasarlanacağı, geliştirileceği ve işlevsel, performans, arayüz gibi testlerinin gerçekleştirileceği projenin sonunda, canlı ve sentetik unsurların bütünleşik yapısından oluşan, uzaktan kontrol edilebilen, yönlendirilebilen ve topladığı verileri Yer Kontrol Birimi'ne iletebilen görev odaklı Biyohibrit Robot için tasarım detayları ve operasyon protokolleri, ilgili standarda uygun olarak Teknik Veri Paketi halinde teslim edilecek.

Proje sayesinde, Türkiye'de yerli ve milli imkanlarla yönlendirilebilir Biyohibrit Robot sistemine yönelik teknolojik birikim sağlanması hedefleniyor.

Böylece, afet bölgelerinde arama kurtarma, çevresel izleme, tarımsal gözlem ve düşük görünürlükteki taktik operasyonlar gibi birçok kritik alanda klasik çözümlerin ötesine geçebilecek, yenilikçi bir keşif altyapısının önünün açılması bekleniyor.

Toplam süresi, en fazla 36 ay olacak proje önerileri, 24 Haziran'a kadar alınabilecek. 'Hizmete Özel' gizlilik derecesinde yürütülecek proje başvuruları, doğrudan II. Aşama Proje Önerisi (ön değerlendirmeyi geçen AR-GE projelerinin detaylandırıldığı, AR-GE niteliği, yöntem, yapılabilirlik ve bütçenin detaylı teknik analizinin sunulduğu kapsamlı dosya) olarak alınacak.

Müracaat edecek kurum ve kuruluşlar, 'Savunma Sanayii Güvenliği Yönetmeliği'ne uygun olarak, 'SAVTAG Çağrı Belgesi Teslim Tutanağı'nı doldurarak, Çağrı Dokümanı'nı teslim alabilecek.

Ayrıca üniversiteler dışındaki kurum ve kuruluşlarda, 'Tesis Güvenlik Belgesi' şartı ile projede çalışacak tüm firma personelinde, 'Kişi Güvenlik Belgesi' şartları aranacak.

TRT HABER

Kanunun, Anayasa Mahkemesi tarafından iptal edilen, 'içeriğin yayından çıkarılması ve erişimin engellenmesi' başlıklı hükümde düzenlemeye gidildi. Buna göre, sosyal ağ sağlayıcı 15 yaşını doldurmamış çocuklara hizmet sunamayacak ve bu hizmetin sunulmaması konusunda yaş doğrulama dahil gerekli tedbirleri almakla yükümlü olacak.

Sosyal ağ sağlayıcı, 15 yaşını doldurmuş çocuklara özgü ayrıştırılmış hizmet sunma konusunda gerekli tedbirleri alacak. Bu kapsamda alınan tedbirler sosyal ağ sağlayıcının kendi internet sitesinde yayınlanacak.

Sosyal ağ sağlayıcı, açık, anlaşılır ve kullanıma elverişli ebeveyn kontrol araçları sağlayacak. Ebeveyn kontrol araçları ise hesap ayarlarının kontrol edilmesine, satın alma, kiralama ve ücretli üyelik gibi ücrete dayalı işlemlerin ebeveyn iznine veya onayına tabi kılınmasına ve kullanım süresinin izlenmesi ve bu sürenin sınırlandırılmasına ilişkin mekanizmaları içerecek.

Sosyal ağ sağlayıcı, aldatıcı reklamları engelleyici tedbirleri almakla yükümlü olacak.

Türkiye'den günlük erişimi 10 milyondan fazla olan sosyal ağ sağlayıcı, gecikmesinde sakınca bulunan hallerde verilen kararın gereğini derhal ve en geç bir saat içinde uygulayacak, Kanun uyarınca verilen içeriğin çıkarılması veya erişimin engellenmesi kararlarına konu yayının kendi internet sitesinde yayınlanmaması hususunda gerekli her türlü tedbiri alacak.

Verilen idari para cezasının tebliğinden itibaren 30 gün içinde yükümlülüğün yerine getirilmemesi halinde Bilgi Teknolojileri ve İletişim Kurumu (BTK) Başkanı tarafından Türkiye'de mukim vergi mükellefi olan gerçek ve tüzel kişilerin ilgili sosyal ağ sağlayıcısına yeni reklam vermesi yasaklanacak, bu kapsamda yeni sözleşme kurulamayacak ve buna ilişkin para transferi yapılamayacak. Reklam yasağı kararının verildiği tarihten itibaren 3 ay içinde yükümlülüğün yerine getirilmemesi halinde BTK Başkanı, sosyal ağ sağlayıcının internet trafiği bant genişliğinin yüzde 50 daraltılması için sulh ceza hakimliğine başvurabilecek.

Başvurunun kabulüne ilişkin hakim kararının uygulanmasından itibaren 30 gün içinde söz konusu yükümlülüğün yerine getirilmemesi halinde BTK Başkanı, sosyal ağ sağlayıcının internet trafiği bant genişliğinin yüzde 90 oranına kadar daraltılması için sulh ceza hakimliğine başvurabilecek. Hakim ikinci başvuru üzerine vereceği kararında, yüzde 50'den düşük olmamak kaydıyla, sunulan hizmetin niteliğini de dikkate alarak daha düşük bir oran belirleyebilecek.

Bu kararlara karşı BTK Başkanı tarafından itiraz yoluna gidilebilecek. Hakim tarafından verilen kararlar erişim sağlayıcılara bildirilmek üzere BTK'ye gönderilecek. Kararların gereği, bildirimden itibaren derhal ve en geç 4 saat içinde erişim sağlayıcıları tarafından yerine getirilecek. Yükümlülüğün yerine getirilmesi halinde, reklam yasağı kaldırılacak ve hakim kararları kendiliğinden hükümsüz kalacak. İnternet trafiği bant genişliğine yapılan müdahalenin sona erdirilmesi için erişim sağlayıcılara BTK tarafından bildirim yapılacak.

Bu hüküm, düzenlemenin yayımı tarihinden 6 ay sonra yürürlüğe girecek.

Oyun platformlarına yükümlülükler getiriliyor
Kanunla, oyun platformlarına ilişkin düzenlemeler de yapıldı.

Buna göre, oyun platformu usulüne uygun olarak derecelendirilmeyen oyunları sunamayacak ancak derecelendirilmeyen oyunları en yüksek yaş kriterine göre derecelendirmek kaydıyla sunabilecek. Oyun platformu içerik veya yer sağlayıcı olmasından doğan sorumluluk ve yükümlülükleri saklı kalmak kaydıyla, usulüne uygun olarak derecelendirilmeyen içerikleri çıkarmakla yükümlü olacak.

Türkiye'den günlük erişimi 100 binden fazla olan yurt dışı kaynaklı oyun platformu, BTK, Erişim Sağlayıcıları Birliği, adli veya idari makamlarca gönderilecek tebligat, bildirim veya taleplerin gereği ile düzenleme kapsamındaki diğer yükümlülüklerin yerine getirilmesini temin için Türkiye'de gerçek veya tüzel kişi temsilci belirlemekle ve bu temsilciye dair bilgileri BTK'ye bildirmekle yükümlü olacak. Oyun platformu, temsilcinin iletişim bilgilerine kolayca görülebilecek ve doğrudan erişilebilecek şekilde internet sitesinde yer verecek.

Oyun platformu, açık, anlaşılır ve kullanıma elverişli ebeveyn kontrol araçları sağlayacak.

Ebeveyn kontrol araçları, hesap ayarlarının kontrol edilmesine, satın alma, kiralama ve ücretli üyelik gibi ücrete dayalı işlemlerin ebeveyn iznine veya onayına tabi kılınmasına ilişkin mekanizmaları içerecek.

BTK, oyun platformunun bu düzenlemeye uyumuna ilişkin olarak oyun platformundan kurumsal yapı, bilişim sistemleri, veri işleme mekanizmaları dahil olmak üzere bu düzenlemenin uygulanmasıyla doğrudan ilgili açıklamaları talep edebilecek. Oyun platformu, BTK tarafından talep edilen bilgi ve belgeleri derhal ve 15 günü geçmemek üzere BTK tarafından belirlenecek süre içinde vermekle yükümlü olacak.

Bu düzenlemenin uygulanmasına, oyun platformunun uyması gereken yükümlülüklere ve yaş kriterlerine göre derecelendirmeye dair usul ve esaslar, BTK tarafından çıkarılan yönetmelikle belirlenecek.

Bu kapsamdaki yükümlülükler ile Kurum tarafından çıkarılan yönetmelikte yer alan yükümlülüklerini yerine getirmeyen oyun platformuna BTK tarafından bildirimde bulunulacak. Bildirimden itibaren 30 gün içinde bildirime konu yükümlülüğün yerine getirilmemesi halinde oyun platformuna BTK Başkanı tarafından 1 milyon Türk lirasından 10 milyon Türk lirasına kadar idari para cezası verilebilecek. Verilen idari para cezasının tebliğinden itibaren 30 gün içinde bildirime konu yükümlülüğün yerine getirilmemesi halinde 10 milyon Türk lirasından 30 milyon Türk lirasına kadar bir kez daha idari para cezası verilebilecek. İdari para cezası miktarı ihlalinin niteliği, ağırlığı, kullanıcılar üzerindeki etkisi veya meydana gelen zarar dikkate alınarak takdir edilecek.

İkinci kez verilen idari para cezasının tebliğinden itibaren 30 gün içinde bildirime konu yükümlülüğün yerine getirilmemesi halinde BTK Başkanı, oyun platformunun internet trafiği bant genişliğinin yüzde 30 oranında daraltılması için sulh ceza hakimliğine başvurabilecek. Başvurunun kabulüne ilişkin hakim kararının uygulanmasından itibaren 30 gün içinde bildirime konu yükümlülüğün yerine getirilmemesi halinde BTK Başkanı, oyun platformunun internet trafiği bant genişliğinin yüzde 50 oranına kadar daraltılması için sulh ceza hakimliğine başvurabilecek. Hakim ikinci başvuru üzerine vereceği kararında, yüzde 30'dan düşük olmamak kaydıyla, sunulan hizmetin niteliğini de dikkate alarak daha düşük bir oran belirleyebilecek.

Bu kararlara karşı BTK Başkanı tarafından Ceza Muhakemesi Kanunu hükümlerine göre itiraz yoluna gidilebilecek. Hakim tarafından verilen kararlar erişim sağlayıcılara bildirilmek üzere BTK'ye gönderilecek. Kararların gereği, bildirimden itibaren derhal ve en geç 4 saat içinde erişim sağlayıcıları tarafından yerine getirilecek. Bildirime konu yükümlülüğün yerine getirilmesi halinde, verilen idari para cezalarının 4'te biri tahsil edilecek ve hakim kararları kendiliğinden hükümsüz kalacak. İnternet trafiği bant genişliğine yapılan müdahalenin sona erdirilmesi için erişim sağlayıcılara BTK tarafından bildirim yapılacak.

Vatandaşların demir yolu güzergahı ve yakınındaki arazilerde ilaçlama tarihlerinden itibaren en az 15 gün ilgili sahaya yaklaşmamaları ve belirtilen yerlerden hayvanlarını uzak tutmaları gerektiği uyarısında bulunulan açıklamada, 20 Nisan-20 Mayıs'ta Polatlı-Eskişehir-Bozüyük-Bilecik-Pamukova, 20 Mayıs-11 Haziran'da Kayaş-Sivas hat kesimleri üzerinde çalışma yapılacağı bildirildi.

Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan'ın Kabine Toplantısı'nın ardından konuyla ilgili yaptığı değerlendirmede iki husus öne çıktı. Sanal devriyelerin artırılması ve bu süreçte yapay zekanın daha etkin kullanılması.

Peki, sanal devriye tam olarak ne? Sistem nasıl işliyor? Bu devriyelerde yapay zekanın katkısı neden önemli? Sanal devriyenin radarına takılan olası bir tehdit için süreç nasıl işliyor? Tüm bu soruların yanıtını ve daha fazlasını Siber Güvenlik Uzmanı Burak Bozkurtlar ile konuştuk.

Bu sorunun cevabı elbette son derece kapsamlı. Ancak Bozkurtlar bize en temel çerçeveyi çiziyor. 'Siber polislerin sosyal medya, dijital platformlar ve genel itibarıyla internet üzerinde yürüttüğü suç önleme/suçlu tespiti çalışmaları' tanımını kullanıyor.

Devriyede görevli uzman isimler sanki sıradan bir kullanıcı gibi farklı platformlarda, sohbet odalarında, mesajlaşma uygulamalarında yer alıyor. Örneğin Telegram'da yüzlerce kişinin olduğu bir grupta ya da WhatsApp'ta sadece belli bir gruba özel sohbet odasında bu yetkililer olabiliyor.

Ancak hepsi bu değil... Burak Bozkurtlar, 'Bu görevi üstlenen yetkililer çoğu zaman sohbetlere aktif olarak katılıyor. Oyun gruplarındakiler aktif olarak oyun oynuyor. Diğer kullanıcılar dikkatle takip ediliyor. Paylaşımları, profil fotoğrafları, eğer varsa şifreli mesajlaşmaları… En ufak bir şüphede hemen ilgili yerlere haber veriliyor. Ki buna 'Siber Tehdit İstihbaratı' deniliyor. İşte o zaman Siber Güvenlik Başkanlığı, MİT, Emniyet'in Siber Suçlarla Mücadele Daire Başkanlığı başta olmak üzere resmi kurumlara söz konusu süreci aktarıyorlar. Sonra o kurumlar da gereğini yapıyor.' bilgisini paylaşıyor.

Burak Bozkurtlar'a Cumhurbaşkanı Erdoğan'ın vurguladığı diğer husus olan 'yapay zekadan daha fazla destek alınması' meselesini de soruyoruz… Bozkurtlar somut bir örnek veriyor. Kahramanmaraş'taki olayın ardından bir anda Türkiye'nin gündemine oturan Telegram grubunda 95 binin üzerinde kullanıcı olduğunu belirtiyor. Ancak bunları kaçı gerçek kullanıcı, kaçı yapay zeka ajanı olarak kullanılan bot hesaplar bilinmiyor.

'Tek bir gerçek kişi yüzlerce bot hesabı kontrol edip bunlar üzerinden bilgi kirliliği yaratabiliyor. Siz de tam tersini yapabiliyorsunuz. Tek bir kişi yüzlerce, binlerce yapay zeka ajanını yönetiyor. Bu sanal ajanlar grupları, sohbet odalarını, ses kayıtlarını takip edebiliyor. Riskli durumlarda yetkili kişiye hemen uyarı gönderiyor. Böylece çok sayıda personelle hayli uzun sürede ortaya çıkarabileceğiniz bir tehdidi daha hızlı şekilde çözümleyebiliyorsunuz. Şu an bunlar zaten 81 ilin tamamında yapılıyor. Ancak belli ki hem personel sayısı artacak hem de yapay zekadan daha fazla yararlanılacak.' diyor Bozkurtlar.

'Sanal devriye için gönüllüler de devrede olmalı'

Gelinen noktada 'milli bilişim seferberliği' tarzı bir yaklaşımın şart olduğunu vurguluyor Bozkurtlar. Nasıl ki AFAD'ın gönüllüleri varsa, sanal devriye için de Türkiye'nin dört bir yanından gönüllü ordusu kurulması gerektiğine işaret ediyor.

Elbette tüm bu önlemler ailelerin sorumluluklarını azaltmıyor. Burak Bozkurtlar, ebeveynlerin de dijital okur yazarlığının artması gerektiğinin altını çizip, sözlerini şöyle tamamlıyor:

'Evinizin kapısını bir yabancı çalsa ve çocuğunuzun odasına girmek istese ne tepki verirsiniz? Elbette onu içeri almazsınız. Ancak sanal dünyada çocuğunuzun odasına kimin girdiğini çoğu zaman aileler bilmiyor. Geldiğimiz noktada telefon, tablet, bilgisayar 'dijital silah' olabiliyor. Anne babaların da dijital okur yazarlığını artırması şart. Yaşanan son elim olayların ardından hızla aksiyon alındı. Ve doğru yola girildi. Şimdi tüm bunları birlikte ve koordineli şekilde somut olarak yapabilmek. İşte o zaman çok daha iyi bir noktaya ulaşacağımıza canı gönülden inanıyorum.'

TRT HABER

2024 yılında Savunma Sanayii İcra Komitesi tarafından onaylanan projenin önemine değinen Karataş, 'Savunma sanayisi ekosistemimizdeki tüm aktörlerin yetkinliklerini, çağın gerektirdiği teknolojilere uyum sağlayacak şekilde güçlendirmeyi hedefliyoruz.' dedi.

Karataş, hedef kitlelerinin yalnızca yurt içindeki öğrenciler olmadığını, Avrupa'da doğup büyümüş veya kariyerine yurt dışında devam eden Türk vatandaşlarını da kapsadığını belirterek, 'Eindhoven ile başladığımız bu yolculukta Köln, Rotterdam, Düsseldorf, Londra ve Berlin'in ardından Hamburg ile programımızı sürdüreceğiz.' ifadelerini kullandı.

Savunma sanayisindeki 20 yıllık gelişim sürecini ve gelecek yol haritasını gençlerle birinci ağızdan paylaştıklarını belirten Karataş, şunları kaydetti:

'10 öncü firmamızla birlikte buradayız. Düzenlediğimiz seminer ve panellerin ardından gençlerimizin lider kuruluşlarla birebir görüşebileceği bir 'etkileşim platformu' oluşturuyoruz. Vatandaşlarımızın ayağına giderek onların kıymetli görüşlerini alıyoruz.'

Küresel jeopolitik risklerin arttığı ve ülkelerin savunma bütçelerini revize ettiği bir dönemde Türkiye'nin stratejik bir konumda olduğunu vurgulayan Karataş, savunma sanayisinde son 20 yılda yerlilik oranının yüzde 20'lerden yüzde 80'in üzerine çıktığını aktardı.

Karataş, 'Bugün 3 bin 500'ü aşkın firmamızla devasa bir ekosisteme sahibiz. Ülkemizin 230 çeşit savunma ürünü dünyanın 185 ülkesinde kullanılıyor. Geçtiğimiz yıl gerçekleşen 10,1 milyar dolarlık ihracatımızın yüzde 50'den fazlası NATO ve AB ülkelerine yapıldı. Şu an dünyanın en büyük 11. ihracatçısıyız ve hedefimiz ilk 10'a girmek. Türkiye, sadece kendi ihtiyaçlarını karşılamakla kalmıyor, dost ve müttefik ülkeler için de kritik bir çözüm ortağı haline geliyor.' dedi.

Türkiye'nin bölgesel çatışmalardaki dengeleyici rolüne dikkati çeken Karataş, savunma sanayisinin caydırıcılık etkisine vurgu yaptı.

Karataş, 'Savaşın kazananı olmaz. Savaşmaktan daha önemlisi, savaşmak zorunda kalmayacak bir güce sahip olmaktır. Tam bağımsız bir savunma sanayisi, Türkiye'nin diplomasi masasında sözünün dinlenmesini sağlayan stratejik bir güçtür. Savunma sanayisindeki yetkinliğimiz, ülkemizin savaşların dışında kalmasında ve barışın yönünü belirlemesinde kilit rol oynamaktadır.' dedi.

Sektördeki insan kaynağı hedeflerine de değinen Karataş, savunma sanayisini bir 'beka meselesi' olarak tanımladı.

Cumhurbaşkanlığı Savunma Sanayii Başkan Yardımcısı Prof. Dr. Hakan Karataş, 'Şu an 100 bin olan çalışan sayımızı 2028 yılına kadar 150 binin üzerine çıkarmayı hedefliyoruz. Yarın işimizi devredeceğimiz gençlerimizin farkındalığını artırmak için buradayız. Kalbi Türk bayrağı ile atan tüm gençlerimizi bu büyük aileye davet ediyoruz.' çağrısında bulundu.

Askeri teknolojilerin sivil hayatın gelişimine sunduğu katkılara dikkati çeken Karataş, Türk savunma sanayiindeki AR-GE kazanımlarının diğer sektörlere lokomotif olacağını belirtti.

Tükenmez kalemden internete kadar pek çok yeniliğin savunma sanayisinden doğduğunu hatırlatan Karataş, sözlerini şöyle tamamladı:

'Projelerimizi 'ikili kullanım' ilkesiyle yönetiyoruz. Savunma sanayisindeki çalışma disiplini ve yüksek standartlar, sivil sektörler için lokomotif görevi görüyor. AR-GE kazanımlarımızı sivil tarafa dönüştürmek, yol haritamızın vazgeçilmez bir parçasıdır.'

Cumhurbaşkanlığı Savunma Sanayii Başkanlığı, BOTAŞ, Yüksek Seçim Kurulu, HAVELSAN ve Teknopark İstanbul'un ardından ürünün askeri kabuğu olan Personel Yönetim Bilgi Sistemi, Azerbaycan Savunma Bakanlığında devreye alındı.

HAVELSAN'ın kurumsal kaynak planlama alanındaki çeyrek asrı aşkın tecrübesinin eseri olan KOVAN, açık kaynak teknolojilerle güçlendirilmiş özgün altyapısı ve kapsamlı ürün portföyü ile Milli Teknoloji Hamlesi'nin yazılım alanındaki en önemli parçalarından birini oluşturuyor.

Türkiye'deki dijital dönüşüm çabaları kapsamında, yabancı menşeli kurumsal kaynak yönetimi (ERP) yazılımlarına bağımlılığı azaltmak amacıyla üretilen KOVAN, veri güvenliğinin kritik olduğu savunma ve kamu sektörleri için stratejik bir avantaj sağlıyor.

Milli kurumsal kaynak yönetimi sistemi KOVAN, ağırlıklı olarak yurt dışından tedarik edilen kurumsal kaynak yönetimi yazılımlarına alternatif olarak konumlandırıldı.

KOVAN, özgün platform yapısı sayesinde yurt dışı lisans bağımlılığını ortadan kaldırırken, kamunun, askeri kurumların ve özel sektörün iş süreçlerinin bütünleşik bir sistem altında yürütülmesini sağlıyor. Uluslararası standartlar ve güncel teknolojiler gözetilerek geliştirilen KOVAN ile kritik verilerinin yerli sistemler üstünde saklanması temin ediyor.

Bir kurumun ihtiyaç duyabileceği tüm iş süreçlerini kapsayan modüllere sahip olan KOVAN, insan kaynakları yönetimi, finans ve muhasebe, lojistik ve tedarik, varlık yönetimi gibi bir dizi iş ve işlemin güvenle yürütülmesine olanak sağlıyor.

Büyük veri analitiğine uygun bir mimari sunan KOVAN, hem kurumun kendi sunucularında hem de bulut ortamında çalışabiliyor ve modern arayüzlerle kullanım kolaylığı sunuyor.

Savunma sanayi standartlarında geliştirildiği için yüksek siber güvenlik protokollerine sahip olan KOVAN, verileri güvenli tutuyor.

Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan, şubat ayında HAVELSAN Teknoloji Kampüsü'nde düzenlenen, HAVELSAN Sancar İnsansız Deniz Aracı Hizmete Alma, Tesisler Temel Atma ve Açılış Töreni'nde yaptığı konuşmada, milli yazılımın önemine işaret etmişti. Erdoğan, Türkiye'nin en kritik verilerini HAVELSAN gibi milli ve güvenilir kurumların yazılımlarıyla kodladıklarını vurgulayarak, 'Kurumlarımızın altyapılarını HAVELSAN'ın milli mühendislik ürünü KOVAN Yeni Nesil İş Yönetim Sistemi ile koruyor ve güçlendiriyoruz.' ifadelerini kullanmıştı.

Raporda, teknoloji sektöründe faaliyet gösteren yalnızca beş şirketin toplam sermaye harcamalarının, küresel petrol ve doğal gaz üretimine yapılan yatırımları geride bıraktığı belirtildi.

Buna karşın, birçok bölgede veri merkezi projeleri hızla artarken, tüm projelerin hayata geçirilmesinin beklenmediği ifade edildi.

IEA'nın uydu tabanlı izleme verilerine göre, özellikle yapay zeka odaklı veri merkezlerinin kapasitesi son 18 ayda üç katından fazla arttı.

Yapay zekanın yeteneklerindeki hızlı gelişim, ekonomik büyüme, inovasyon ve rekabet gücü üzerinde dönüştürücü etkiler yaratırken, mevcut sektörler ve iş gücü yapısında da önemli değişimlere yol açıyor.

Rapora göre, yapay zekanın enerji verimliliği son yıllarda hızla iyileşme gösterdi.

Yazılım ve donanım alanındaki gelişmeler sayesinde bir yapay zeka görevi başına düşen enerji tüketimi her yıl belirgin şekilde azalıyor.

Basit metin tabanlı yapay zeka sorgularının, aynı süre boyunca çalışan bir televizyona kıyasla daha az elektrik tükettiği belirtiliyor.

IEA'ya göre, tüm geleneksel internet aramalarının basit yapay zeka sorgularıyla yapılması halinde yıllık elektrik tüketimi 4 teravatsaatin altında kalacak ve bu miktar veri merkezlerinin toplam tüketiminin yüzde 1'inden daha azına karşılık gelecek.

Bununla birlikte, video üretimi, akıl yürütme ve otonom görevler gibi daha karmaşık yapay zeka uygulamalarının enerji tüketimi daha yüksek seviyelerde bulunuyor.

Bu tür uygulamaların, basit metin işlemlerine kıyasla sorgu başına yüzlerce hatta binlerce kat daha fazla enerji tüketebildiği ifade ediliyor.

Raporda, yapay zekanın enerji talebini belirleyen temel unsurların verimlilik artışı, kullanımın yaygınlaşması ve daha enerji yoğun uygulamaların gelişimi olduğu kaydedildi.

IEA'ya göre, veri merkezlerinin elektrik tüketimi geçen yıl 485 teravatsaat seviyesinde gerçekleşti. Bu tüketimin 2030 yılına kadar yaklaşık iki katına çıkarak 950 teravatsaate ulaşması bekleniyor.

Söz konusu artışın, küresel elektrik talebinin yaklaşık yüzde 3'üne karşılık geleceği hesaplanıyor.

Yapay zeka odaklı veri merkezlerinin elektrik tüketiminin ise bu dönemde üç kat artarak toplam tüketim içindeki payını hızla yükseltmesi öngörülüyor.

Raporda, enerji ekipmanları ve çip üretimindeki darboğazların giderilmesi ile yapay zekanın enerji yoğun kullanım alanlarının yaygınlaşmasının, 2030 sonrasında daha yüksek talep artışına yol açabileceği ifade edildi.

TRT HABER

Gelişen teknolojiyle birlikte birçok özelliğe sahip mobil telefonların üretilmesi ve kullanımının yaygınlaşması, iletişimde kırılma yarattı.

Böylece, Türkiye'deki mobil abone sayısı 2021'de 86,3 milyon iken 2025'te 99,7 milyona ulaştı.

Mobil iletişimdeki bu artış, sabit ve ankesörlü telefonların kullanımını azalttı.

Bu kapsamda, geçmişte şehir merkezleri, otobüs terminalleri, şehir meydanları ve önemli binaların önlerinde yaygın olarak bulunan ankesörlü telefonlar, şimdi daha çok Türk Silahlı Kuvvetleri yerleşkelerinde ve cezaevlerinde kullanılıyor.

Türkiye genelinde 2014'te 83 bin 283 ankesörlü telefon bulunurken bu sayı 2021'de 45 bin 695'e kadar geriledi. Ankesörlü telefon sayısı, 5 yıllık dönemde azalmaya devam ederek 2025'te 31 bin 175'e düştü.

Böylece 5 yılda ankesörlü telefon sayısı yaklaşık yüzde 32 azaldı.

Sabit telefon abone sayısı da geriledi
Ankesörlü telefonlara benzer şekilde sabit telefonların kullanımı da azalış gösterdi.

Türkiye'de 2014'te 12 milyon 445 bin 582, 2021 sonu itibarıyla 12 milyon 264 bin 321 olan ankesörlüler hariç sabit telefon abone sayısı, 10 milyonun altına indi.

Bu sayı 5 yılda yüzde 32 azalarak 2025 sonunda 8 milyon 359 bin 681 olarak kayıtlara geçti.

Böylece ülkedeki ankesörlü ve sabit telefon abone sayısı da 5 yılda yaklaşık yüzde 32 azalarak 2025 yılı sonunda 8 milyon 390 bin 856 oldu.

Dünyanın dört bir yanından binlerce sektör profesyoneli ve askeri temsilcinin bir araya geldiği etkinlikte, işbirliklerinin geliştirilmesi hedefleniyor.

ROKETSAN da fuar kapsamında ORKA Yeni Nesil Hafif Sınıf Torpido ve AKYA Yeni Nesil Ağır Sınıf Torpido sistemlerini sergiliyor.

Açıklamada görüşlerine yer verilen ROKETSAN Genel Müdürü Murat İkinci, UDT 2026'nın stratejik önemine ilişkin şu değerlendirmelerde bulundu:

'Londra'da düzenlenen bu önemli buluşma, savunma teknolojilerinin farklı ancak birbirini tamamlayan alanlarında küresel paydaşlarla bir araya gelmemiz açısından büyük önem taşıyor. Bu etkinlik, stratejik işbirlikleri geliştirmeyi hedeflediğimiz, teknoloji transferi ve ortak üretim fırsatlarını değerlendirdiğimiz önemli temas noktaları oluyor. Avrupa başta olmak üzere farklı coğrafyalardan katılım sağlayan karar vericilerle gerçekleştireceğimiz görüşmelerin, küresel ölçekteki iş ağımızı daha da güçlendireceğine inanıyoruz. ROKETSAN olarak amacımız, yenilikçi, güvenilir ve sahada kendini kanıtlamış çözümlerimizle müttefik ve dost ülkelerin savunma kapasitelerine katkı sağlamak ve sürdürülebilir, uzun vadeli ortaklıklar tesis etmektir.'

Gelişen teknolojik ürünler ve internet teknolojilerinin hayatın birçok alanında kullanımıyla birlikte, Türkiye'deki fiber abone sayısı 2025'te 10 milyona yaklaştı.

Fiber internet abone sayısı 2021 yılının son çeyreğinde 4 milyon 840 bin 908 iken bir sonraki yıl 5 milyon 702 bin 865'e çıktı. 2023'te 6 milyon 753 bin 379 olan abone sayısı, 2024'te 8 milyon barajını aştı ve 8 milyon 72 bin 629 olarak kayıtlara geçti. Geçen yıl fiber abone sayısı 10 milyon seviyesine yaklaştı ve 9 milyon 845 bin 226'ya ulaştı. Böylece, son 5 yılda fiber internet abone sayısı iki katına çıktı.

'Eve kadar fiber' abone sayısı 2021'de 3,5 milyon seviyelerinde iken geçen yıl 8,6 milyonu aştı. 'Binaya kadar fiber' abone sayısı ise aynı dönemlerde, 1,3 milyondan 1,1 milyona geriledi.

Fiber uzunluk 680 bin kilometreyi aştı
Abone sayılarındaki artış ve fibere yüksek taleple birlikte, fiber optik kablo uzunluğu da 5 yılda önemli ilerleme kaydetti.

İşletmecilerin 2021'in son çeyreği itibarıyla fiber uzunluğu, 471 bin 20 kilometre iken geçen yıl 680 bin 524 kilometreye çıktı.

Böylece, 5 yılda Türkiye'deki fiber uzunluk yüzde 44 artış gösterdi.

Havacılık Daire Başkanlığı, envanterine ekleyeceği AKSUNGUR ile güvenlik operasyonlarında kapasitesini artıracak. 48 saat havada kalabilen ve milli uydular üzerinden haberleşme imkanı sunan AKSUNGUR'la EGM bünyesindeki gelişmiş İHA sayısı 30'a ulaşacak.

Törende teslim alınacak ATAK ve T-70'le teşkilatın helikopter filosundaki yerlilik oranı da yükselecek. Daha önce teslim alınan ATAK ve T-70 helikopterine eklenen yeni araçlarla, EGM'nin operasyonel sahadaki hava gücü artacak.

Cumhurbaşkanlığı Savunma Sanayii Başkanlığı koordinesinde yürütülen projeler kapsamında 2026 ve 2027'de 18 GÖKBEY helikopteri ile 2 AKSUNGUR İHA'nın daha envantere girmesi planlanıyor. 18 GÖKBEY'in teslimi ile Havacılık Daire Başkanlığının helikopter envanterindeki yerlilik oranının yüzde 58'e ulaşması hedefleniyor.

Teslimat törenine, İçişleri Bakanı Mustafa Çiftçi, Cumhurbaşkanlığı Savunma Sanayii (SSB) Başkanı Haluk Görgün ve TUSAŞ Genel Müdürü Mehmet Demiroğlu'nun katılması bekleniyor.

Bilişim ve haberleşme sektörünün, bugünün dünyasının en stratejik ve vazgeçilmez alanlarından biri olduğunu, ekonomik büyümeden istihdama, küresel rekabet gücünden milli güvenliğe kadar her alanda belirleyici rol oynadığını ifade eden Uraloğlu, yapay zeka, bulut bilişim, nesnelerin interneti ve yüksek hızlı bağlantı gibi teknolojilerin, ülkelerin kalkınma hızını doğrudan etkilediğini, yenilikçiliği ve verimliliği zirveye taşıdığını belirtti.

Uraloğlu, Bakanlık olarak insan ve data ulaşımındaki iddialarını her geçen gün artırdıklarını vurguladı.

Türk Telekom'un 1840 yılında kurulan Posta Nezaretine dayanan köklü tarihiyle ülkenin dijital omurgasını oluşturan güzide kuruluşlardan biri olduğunu, yıllar içinde kendini sürekli yenileyerek haberleşme ve iletişim hizmetlerinde güçlü bir marka haline geldiğini kaydeden Uraloğlu, Türk Telekom'un Türkiye'nin 81 ili ve 922 ilçesinin tamamına yayılan ofis ve bayi ağıyla, ülkenin her köşesine eşit ve kesintisiz hizmet ulaştırma gücünün en somut göstergesi olduğunu dile getirdi.

Bakan Uraloğlu, 5G'ye geçişi 31 Mart'ta '5G ile İletişimde Güçlü Türkiye Töreni' ile ilan ettiklerini anımsatarak, şöyle konuştu:

'1 Nisan itibarıyla 81 ilimizde kademeli olarak hizmete aldığımız 5G ile daha ilk günden yaklaşık 21 milyon abone bu teknolojiyle buluştu. 10 gün içerisinde yaklaşık 8 milyon yeni 5G abonesi daha bu teknolojiyle tanışarak rakamımız 29-30 milyonlara yaklaştı. Ülkemizdeki 5G uyumlu cihaz sayısının yaklaşık 32 milyon olduğunu düşündüğümüzde, 29 milyonu aşan abone sayımızla şimdiden yüzde 90'ın üzerinde muazzam bir penetrasyon oranına ulaştık. Bu rakam, gerçekten dikkat çekici ve gurur vericidir. Çünkü bu durum, vatandaşlarımızın 5G teknolojisini olağanüstü hızlı ve yüksek oranda benimsediğini açıkça göstermektedir. Neredeyse her 10 5G uyumlu cihazdan 9'u aktif olarak 5G hizmetini kullanıyor.'

5G hizmetlerini 2 yıl içerisinde ülkenin her noktasına eriştireceklerini anlatan Uraloğlu, 5G'nin, yalnızca bir haberleşme teknolojisi değil, üretim gücünü, hizmet kalitesini ve teknolojik rekabetçiliği aynı anda yükselten kalkınmanın altyapısı olduğunu vurguladı.

Uraloğlu, bu teknolojinin, robotik sistemlerden otonom sürüşe, akıllı şehirlerden akıllı tarıma, 8K canlı yayınlardan kritik altyapı yönetimine kadar birçok alanda dönüşümü hızlandıracağını belirtti.

5G'ye geçişte en kritik unsurlardan birinin güçlü fiber altyapı olduğuna işaret eden Uraloğlu, 'Bu kapsamda 2002'de yaklaşık 81 bin kilometre olan fiber optik ağ uzunluğumuzu 8 kattan fazla artırarak, 657 bin kilometreye yani dünyanın çevresini 16 kez dolaşacak uzunluğa ulaşmış durumdayız. Türk Telekom da bu alanda öncü rol üstlenerek büyük başarılara imza attı. 2019'dan bu yana 231 bin kilometre yeni fiber döşedi ve 12,3 milyon haneye fiber erişimi sağladı.' dedi.

Uraloğlu, 2025 sonu itibarıyla Türk Telekom'un ülke çapındaki fiber ağ uzunluğunun 535 bin kilometreye, fiber hane kapsamasının ise 34,2 milyona ulaştığını söyledi.

Bakan Uraloğlu, Türkiye'nin, 39 Avrupa ülkesi arasında en çok haneye fiber altyapısı ulaştıran ilk 3 ülke arasında yer aldığını, fiber abone sayısında ise 4. sırada bulunduğunu kaydetti.

Türk Telekom'un fiberdeki gücünü mobile taşıma konusunda önemli bir adım atarak 2024 itibarıyla LTE mobil baz istasyonlarının yüzde 61'ini fiberle bağlı konuma getirdiğini anlatan Uraloğlu, şu ifadeleri kullandı:

'Bu oran, mevcut dünya ortalamasının ve Avrupa'nın 2028 için hedeflediği yüzde 53'ün dahi üzerindedir. Türk Telekom, Turkcell, Vodafone'un rekabetiyle 16 Ekim 2025'te gerçekleştirdiğimiz 5G yetkilendirme ihalesi neticesinde 3 milyar 534 milyon dolar gelir elde ettik. 5G yetkilendirme ihalesinde işletmecilerimize yıllara göre artan şekilde yüzde 60'a varan oranlarda yerli malı belgeli ürün ve yüzde 30'a varan oranlarda milli haberleşme ürünü kullanımı yükümlülüğü getirdik. Mobil özel şebekelerde milli bileşenleri zorunlu kıldık. Türk Telekom da ihalede mobil stratejisiyle uyumlu sonuçlar elde ederek abone başına en yüksek kapasite kullanım hakkına sahip operatör olarak stratejik bir başarı gösterdi.'

Antalya Valisi Hulusi Şahin, Türk Telekom Üst Yöneticisi (CEO) Ebubekir Şahin, Türk Telekom Yönetim Kurulu Başkanı İsmail İlhan Hatipoğlu'nun da katıldığı toplantıda, şarkıcı Sefo, Türk Telekom için hazırlanan şarkıyı seslendirdi.

Programda, Türk Telekom 5G Gala Gecesi'nde Sefo ile 2013'te hayatını kaybeden sanatçı Müslüm Gürses'in hologramının gerçekleştirdiği düet de gösterildi.

Tatbikata, Deniz, Kara ve Hava Kuvvetleri Komutanlıkları ile Sahil Güvenlik Komutanlığından 1 amfibi hücum gemisi, 12 fırkateyn, 4 korvet, 14 hücumbot, 8 denizaltı, 8 mayın avlama gemisi, 16 karakol gemisi, 20 amfibi çıkarma gemisi, 29 yardımcı sınıf gemi, 2 sahil güvenlik gemisi ve 6 sahil güvenlik botu olmak üzere 120 gemi, 50 hava vasıtası ve 15 bin personel katıldı. Tatbikatta ayrıca 5 insansız deniz aracı da görev aldı.

Tatbikatın son gününde Fiili Atış Safhası faaliyetleri gerçekleştirildi. Bu kapsamda sürüklenen mayın imha edildi, kara bombardıman atışı yapıldı.

Tatbikat kapsamında Bayraktar TB3 SİHA, TCG Anadolu'dan güvenli bir şekilde kalkış ve iniş yaptı.

Mavi Vatan-2026 Tatbikatı, katılım sağlayan unsurların geçit töreniyle sona erdi.

Şirket fuar standında ilgi gören Sampo Rosenlew biçerdöverleri için Türkiye genelinde distribütörlük ve servis ağının tamamlandığını duyurdu.

Türk yatırımıyla Türk çiftçisinin beğenisine sunuldu

Tera Holding Yönetim Kurulu Başkanı Emre Tezmen, AA muhabirine, küresel trendleri yakından takip ettiklerini, tarımın stratejik önemini salgın süreciyle çok daha net gördüklerini söyledi.

Türkiye'de eksikliği hissedilen biçerdöver üretimi konusunda önemli adım attıklarını vurgulayan Tezmen, şunları kaydetti:

'150 yıllık bir firmanın satın alımı gündeme gelince hiç tereddüt etmeden bu alana girmek istedik. Satın alma sonrası şirket tamamen Türk kontrolüne geçti. Uzun süredir Türkiye'ye satış yapmayan bu markayı, ilk kez katıldığımız 22. Konya Tarım Fuarı aracılığıyla yeniden Türk çiftçisiyle buluşturuyoruz. Hedefimiz sadece Türkiye değil, Türki Cumhuriyetler ve bölge coğrafyasında satış faaliyetlerimizi kuvvetlendirmek.'

Türk çiftçisine finansman kolaylığı

Tera Yatırım Teknoloji Holding Genel Müdürü ve Yönetim Kurulu Başkan Vekili Cebrail Taşkın ise Finlandiya markasının 1957'den bu yana 50 binden fazla biçerdöver ürettiğini, markanın en büyük avantajının düşük akaryakıt tüketimi olduğunu dile getirdi.

Konya'daki fuarda çiftçiye sunulan finansal desteğe dikkati çeken Taşkın, 'Bugün Konya Tarım Fuarı'ndayız ve markamızı sahaya sürdük. Sadece makine sağlamıyoruz, aynı zamanda çiftçimize ödeme kolaylığı getiren 'Tera Leasing' ürününü geliştirdik. Tera Bank aracılığıyla çiftçilerimiz biçerdöverlerini uygun şartlarda edinebilecek.' diye konuştu.

Sampo Rosenlew Genel Müdürü Özgür Alsan ise Türkiye pazarında beklediklerinin çok üzerinde bir ilgiyle karşılaştıklarını söyledi.

Makinelerin teknik donanımının da tam not aldığını vurgulayan Alsan, 'Şu an itibarıyla 2026 yılı için belirlediğimiz pazar hedeflerimizi tamamlamış durumdayız. Bu bizim için gurur verici. Finlandiya'daki mühendislik tecrübesini Türk esnekliği ve yaratıcılığıyla birleştirerek markayı küresel pazarlarda daha aktif hale getiriyoruz. 2027 yılı için de stratejik planlarımız ve yeni projelerimiz hazır.' ifadelerini kullandı.

Salı günü yapılan bir yasal başvuruda, Musk'ın avukatları, bir hakim ve jürinin Altman ve OpenAI'nin kendisini dolandırdığına karar vermesi durumunda izlemeyi planladığı yasal yolları özetledi.

Musk, 2024'te Altman ve OpenAI'ye dava açarak, yaklaşık on yıl önce kurmasına yardımcı olduğu yapay zeka şirketinin, kr amacı gütmeyen bir kuruluş olarak kalacağı anlayışıyla kendisini manipüle edip 38 milyon dolar bağış yapmaya yönlendirdiğini iddia etti.

Musk'ın avukatları dava dilekçesinde, 'Davacı, Altman'ın OpenAI kar amacı gütmeyen kuruluşunun yönetim kurulu üyeliğinden ve hem Altman hem de Brockman'ın OpenAI kar amacı güden kuruluşunun yöneticiliğinden çıkarılması için emir talep edecektir' dedi.

Savunucular, bir hayır kurumunun yöneticilerinin ve müdürlerinin görevden alınmasının, söz konusu kişilerin kurumun kamuya yönelik misyonunu koruyamaması veya yerine getirememesi durumunda yaygın bir çözüm yolu olduğunu savundu.

Dilekçede ayrıca Musk'ın, OpenAI'nin gerçek bir kar amacı gütmeyen kuruluş olarak faaliyet göstermesine geri dönmesi için mahkemeden talepte bulunduğu belirtildi. OpenAI, Ekim ayında bir yeniden yapılanmayı tamamladı ve şu anda kar amacı gütmeyen bir kuruluş olarak faaliyet gösteriyor; bu kuruluşun kar amacı güden kolunda (ChatGPT dahil) %26'lık bir hissesi bulunuyor.

Musk, Altman ve diğerleri, 2015 yılında kar amacı gütmeyen bir yapay zeka laboratuvarı olarak OpenAI'yi kurdu. Musk, yöneticileri şirketi Tesla ile birleştirmeye ikna etme girişimleri başarısızlıkla sonuçlandıktan sonra 2018'de şirketten ayrıldı.

2023'te Musk, Grok adlı sohbet robotu ve görüntü oluşturucu geliştiren rakip yapay zeka şirketi xAI'yi kurdu.

Pazartesi günü OpenAI, Kaliforniya ve Delaware eyaletlerinin başsavcılarına bir mektup göndererek, Musk ve ortaklarının yargılama öncesinde sergiledikleri uygunsuz ve rekabet karşıtı davranışları soruşturmalarını istedi.

Söz konusu mektupta, OpenAI Baş Strateji Sorumlusu Jason Kwon, Musk'ın Meta CEO'su Mark Zuckerberg ile koordineli çabalar da dahil olmak üzere bir dizi saldırı yoluyla şirketi baltalamaya çalıştığını iddia etti.

Musk'ın avukatları daha önce Ocak ayında yaptıkları bir başvuruda, OpenAI ve baş yatırımcı Microsoft'tan 134 milyar dolara kadar tazminat alması gerektiğini belirtmişti. Avukatlar, bu miktarın Musk'ın şirkete yaptığı ilk çalışmalar ve finansal desteğiyle bağlantılı haksız kazançlar olduğunu ifade etmişti.

Ancak Salı günü yapılan başvuruda Musk'ın avukatları, Microsoft'unkiler de dahil olmak üzere iddia edilen tüm haksız kazançların OpenAI'nin hayır kurumuna iade edilmesini istediklerini belirtti.

Çalışmada, bilim insanları tarafından fizik kurallarıyla yönlendirilen yapay zekaya ışığın dinamiği öğretildi.

Bunun sonucunda yapay zeka tarafından yeni nesil yarı geçirgen optoelektronik aygıtlar otomatik olarak tasarlandı. Tasarlanan bu aygıtlar sayesinde geniş alanlarda elektrik üretimi yapılacak.

Geliştirilen aygıtlarla binaların dış cephesinde, pencerelerde ve cam yüzeylerde elektrik enerjisi üretilecek.

Çalışma, Nature bünyesindeki Scientific Reports dergisinde de yayımlandı.

İÜ Fizik Bölümü Öğretim Üyesi Prof. Dr. Fatma Aydoğmuş, projenin yaklaşık 2,5 yıl önce başladığını söyledi.

Optoelektronik aygıtların tasarımının bugüne kadar geleneksel ve uzun hesaplama süreçleri gerektiren yöntemlerle yapıldığını belirten Aydoğmuş, 'Biz bunu derin öğrenme tabanlı bir yapay zeka geliştirerek, literatürde ilk defa yarı geçirgen bir optoelektronik aygıt tasarladık.' dedi.

Aydoğmuş, çalışmada yapay zekaya ışığı öğrettiklerini vurgulayarak, 'Işığın yapısını, dinamiğini fizik kuralları çerçevesinde öğrenen yapay zeka da bize tasarımı yaptı. Burada rastgele bir deneme yanılma yöntemi yok. Tamamen fizik kurallarıyla, ışığın kurallarını veren Maxwell denklemlerini kullanarak yapay zekayı yönlendirdik ve ışığı yöneten bir yapay zeka geliştirdik.' diye konuştu.

Geliştirilen teknolojiyle yarı geçirgen optoelektronik aygıtların ilk kez bilimsel olarak tasarlandığını dile getiren Aydoğmuş, şöyle devam etti:

'Yarı geçirgen optoelektronik aygıtlar enerji alanında önemli katkılar sağlayacak. Klasik güneş panelleri genellikle çatılarda bulunan opak yapılardır. Biz yarı geçirgen güneş hücreleri tasarladık. Cam gibi şeffaf ama aynı zamanda enerji üretebiliyor. Ancak bu alandaki en büyük handikap, şeffaflık arttıkça enerji üretiminin azalmasıdır. Hedefimiz hem şeffaf hem de verimliliği yüksek bir yapı geliştirmekti. Bu teknoloji sayesinde yakın gelecekte enerji üreten pencereler, bina cepheleri ve akıllı cam uygulamaları hayata geçecek.'

Prof. Dr. Aydoğmuş, çalışmanın temelinde ışığın yapı içinde daha uzun süre tutulmasının yer aldığını, ışık ne kadar uzun süre içeride kalırsa o kadar fazla enerji ürettiğini belirterek, bu amaçla 'fotonik' katmanlar denilen ışık tuzakları üzerinde çalıştıklarını kaydetti.

Bu katmanların türü, kalınlığı ve yapısının yapay zeka tarafından belirlendiğini aktaran Aydoğmuş, 'Çok büyük olasılıklar havuzu var. Bu kadar çok kombinasyonu manuel yöntemlerle bulmak seneler alabilir. Biz bu süreci saatler seviyesine indirdik.' dedi.

Söz konusu çalışmanın dünya literatüründe ilk olduğunu vurgulayan Aydoğmuş, derin öğrenme ve pekiştirmeli öğrenme yöntemleri kullanılarak yarı geçirgen bir optoelektronik aygıt tasarımının ilk kez gerçekleştirildiğini belirtti.

Aydoğmuş, Scientific Reports dergisinde yayımlanan çalışmanın kısa sürede ve revizyonsuz kabul edildiğini, bunun nedeninin ise çalışmanın özgünlüğü olduğunu ifade etti.

Projeye ilişkin çalışmaların devam ettiğini bildiren Aydoğmuş, bu teknolojinin yakın gelecekte savunma sanayi, askeri uygulamalar, tıp ve telekomünikasyon gibi birçok alanda kullanılabileceğini vurguladı.

Aydoğmuş, projede İstanbul Üniversitesi'nden Doç. Dr. Çağlar Çetinkaya ve 2 lisans öğrencisinin de aktif olarak yer aldığını sözlerine ekledi.

Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan'ın dün 5G dönemini resmen başlatmasıyla tarihi bir eşiğin geride bırakıldığına işaret eden Uraloğlu, 'Türkiye'de 32 milyondan fazla 5G uyumlu cihaz bulunuyor. 81 ilde kademeli hizmete aldığımız 5G ile birlikte yaklaşık 21 milyon abone bu teknolojiyle buluştu.' değerlendirmesinde bulundu.

Uraloğlu, haberleşme ve bilişimin, bugünün en stratejik alanlarından olduğuna dikkati çekti.

5G'nin sadece bir teknoloji olmadığını, Türkiye'nin ekonomisini, sanayisini, sağlığını, ulaşımını ve tarımını dönüştürecek bir çağın adı olduğunu belirten Uraloğlu, şöyle devam etti:

'5G, 4,5G'ye kıyasla ultra düşük gecikme süreleri ve yoğun cihaz bağlantısı kapasitesiyle Türkiye'yi dijital dönüşümün merkezine taşıyacaktır. Ulaşımda tam otonom sürüş ve akıllı yol uygulamalarıyla yol güvenliği artacak, trafik daha verimli yönetilecek. Sanayide akıllı fabrikalar, otonom robotlar ve anlık veri analiziyle üretim süreçleri optimize edilecek. Akıllı şehirlerde enerji yönetiminden otopark sistemlerine kadar her alanda yenilikçi çözümler hayat bulacak.'

Uraloğlu, üç operatörün rekabetiyle 16 Ekim 2025'te gerçekleştirdikleri 5G yetkilendirme ihalesi neticesinde 3 milyar 534 milyon dolar gelir elde ettiklerini hatırlattı.

5G yetkilendirme ihalesinde işletmecilere yıllara göre artan şekilde yüzde 60'a varan oranlarda yerli malı belgeli ürün ve yüzde 30'a varan oranlarda milli haberleşme ürünü kullanım yükümlülüğü getirdiklerini bildiren Uraloğlu, '5G hizmetlerini iki yıl içinde ülkemizin her bir noktasında vatandaşlarımızın hizmetine sunacağız.' ifadesini kullandı.

Dönemin Başbakanı Tansu Çiller'in, 23 Şubat 1994'te dönemin Cumhurbaşkanı Süleyman Demirel'i aramasıyla ilk cep telefonu görüşmesi gerçekleştirildi. Sesin yanında datanın da önem kazanmasıyla Türkiye, 2009 itibarıyla 3G'ye geçti. 1 Nisan 2016'da ise mobil cihazlarda internet hızını 10 kat artıran 4,5G teknolojisi sayesinde yeni imkanlara kavuşuldu.

Türkiye'de mobil iletişim 32 yılın ardından yarın Cumhurbaşkanlığı Külliyesi'nde Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan ile Ulaştırma ve Altyapı Bakanı Abdulkadir Uraloğlu'nun katılımıyla düzenlenecek tören sonrası 1 Nisan itibarıyla 5G teknolojisine geçilecek.

Bu tarihi geçiş, iletişimden sanayiye, eğitimden sağlığa, ekonomiden toplumsal hayata kadar her alanda köklü dönüşümün habercisi olacak. 5G hizmetleri, 1 Nisan'da ilk sinyalin alınmasının ardından belli bir takvim dahilinde Türkiye genelinde hizmete sunulacak.

Turkcell, Vodafone ve Türk Telekom'un katılımıyla geçen yıl gerçekleştirilen 5G yetkilendirme ihalesinde 3 milyar 534 milyon dolar gelir elde edildi. 5G ile mobil internet hızı yaklaşık 10 kat artacak. Böylece kesintisiz ve daha güvenilir haberleşme imkanı sağlanacak.

Bu teknoloji, birçok alanda önemli gelişmeleri de beraberinde getirecek. Bu büyük dönüşümde en önemli önceliklerden biri, teknolojinin sadece tüketildiği değil, yerli ve milli imkanlarla üretildiği Türkiye vizyonu olacak.

Yerli ve milli imkanlarla 5G'yi yaygınlaştırma hedefi
5G yetkilendirme ihalesinde işletmecilere yıllara göre artan şekilde yüzde 60'a varan oranlarda yerli malı belgeli ürün, ürün bulunma durumuna göre de yüzde 30'a varan oranlarda milli haberleşme ürünü kullanım yükümlülüğü getirildi.

Mobil özel şebekelerde de milli ürün zorunluluğu bulunuyor. Haberleşme Teknolojileri Kümelenmesi (HTK), 160'tan fazla firma ve 8 binden fazla çalışanıyla sektörün rekabet gücünü artırıyor.

TÜBİTAK ile Ulaştırma, Denizcilik ve Haberleşme Araştırmaları Merkezi (UDHAM) Başkanlığı destekleriyle 'Uçtan Uca Yerli ve Milli 5G Haberleşme Şebekesi Projesi' gibi çalışmalarla 5G çekirdek şebeke, baz istasyonu ve yazılımlar geliştirildi.

Hasdal Akıllı Yol Projesi'nde yerli 5G çekirdek şebeke ve ULAK baz istasyonları başarıyla devreye alındı. TÜRKSAT'ın uydu ve kablo altyapısındaki katkıları, ULAK'ın milli baz istasyonları, GSM operatörlerinin sahadaki yatırımları ve diğer tüm paydaşların çalışmalarının bir araya gelerek Türkiye'yi içinde bulunduğu bilişim çağında daha güçlü ve bağımsız kılması hedefleniyor.

5G, önceki nesillere göre kablosuz ağ mimarisini temelden değiştiriyor.

Dijital dünyadaki her şeyin birbiriyle anlık haberleşebilmesi için tasarlanan bu teknoloji, mobil ağların karşılayamadığı anlık tepki süresi ve yoğun bağlantı taleplerine de cevap veriyor.

Ulaştığı hızla geçmiş teknolojilerden ayrılan 5G'de daha önceden megabitlerle ifade edilen hız, gigabit seviyelerine ulaşıyor.

Türkiye 5G'ye geçiş için çalışmalarına uzun süredir devam ediyor. TBMM, stadyumlar gibi birçok alanda geçen yıl test çalışmaları kapsamında hizmete sunulan bu teknoloji, 1 Nisan itibarıyla ise ülke genelinde kullanılmaya başlanacak.

5G ilk aşamada 81 il merkezinde devreye girecek, 2 yıl içinde ülkenin her noktasına yayılacak.

Dolayısıyla ilk aşamalarda sadece şehir merkezlerinde olacak bu teknoloji, peyderpey genişleyecek.

5G kullanımı için yapılması gerekenler
Beşinci nesil mobil haberleşme için kullanıcıların en başta bu teknolojiye uyumlu bir cep telefonu ile uyumlu bir sim kartının olması gerekiyor.

Halihazırda 4,5G teknolojisi ile uyumlu sim kartlar 5G ile de uyumlu iken daha önceki teknolojilere ait sim kartların güncellenmesi şartı bulunuyor.

Uyumlu telefon ve sim karta sahip olunduktan sonra geriye bu teknolojiyi aktif etmek kalıyor. Türkiye'de bu hizmeti sunacak 3 operatörde de SMS ile veya operatörlerin mobil uygulamaları üzerinden 5G aktif edilebiliyor.

Dördüncü ve son aşamada ise telefonun 'Ayarlar', 'Hücresel' veya 'Mobil Ağlar' kısmından şebekenin LTE veya 4,5G'den 5G'ye taşınması gerekiyor.

Uyumlu telefon ve sim kart sahip, hem operatör hem de telefonda 5G sistemlerini aktif eden kullanıcılar ise 1 Nisan itibarıyla kapsama alanı içinde bu teknolojiyi kullanabilecek.

Telefonun uyumlu olup olmadığı nasıl kontrol ediliyor?
Ulaştırma ve Altyapı Bakanı Abdulkadir Uraloğlu'nun açıklamasına göre Türkiye'deki 95 milyon civarında cep telefonundan 32 milyonu 5G'ye uyumlu görünüyor. Yaklaşık bir sene önce bu rakam 15 milyon civarında bulunuyordu. 5G'nin devreye girmesiyle bu rakamın artması bekleniyor.

Bu kapsamda Apple telefonlarda iPhone 12 ve sonrası, Samsung telefonlarda da Galaxy S21 ve sonrasındaki telefonların uyumlu olduğu operatörler tarafından ifade edildi.

Kullanıcılar Android ve iPhone telefonlarda 'Ayarlar' menüsünden 'Hücresel' veya 'Mobil Ağlar' başlığı altında en yüksek teknoloji olarak LTE veya 4,5G yerine 5G'yi görüyorsa bu teknolojiye uyumlu telefonu olduğu anlamını taşıyor.

Operatörlerin internet siteleri üzerinden de telefonlarının 5G uyumlu olup olmadığını tespit edebiliyor.

5G birçok alanda farklılık yaratacak
Bu teknolojiyi 1 Nisan itibarıyla hizmete sunacak 3 operatör de 5G uyumlu telefonlara yönelik kampanyalara odaklandı. Böylece kullanıcılar telefonunu güncelleyerek 5G'yi kullanmaya başlayabiliyor.

Ancak 5G yüksek hızla birlikte yüksek veri kullanımını da beraberinde getiriyor. Bu, internet paketlerinin 4,5G teknolojisine göre daha hızlı tükenebileceği anlamını taşıyor. Operatörler ise yüksek kullanıma yönelik 'sınırsız mobil internet' gibi seçeneklerle yeni paketler sunuyor.

5G'nin daha hızlı internetin yanında, hayatın birçok alanında kritik değişiklikleri beraberinde getirmesi bekleniyor. Bu teknolojiyle büyük dosyaların saniyeler içinde inmesi, konser, stadyum, metro gibi kalabalık yerlerde bağlantı kopmalarının azalması ve mobil cihaz üzerinden başka elektronik araçlarla hızlıca iletişim kurulabilmesi mümkün olacak.

Uzaktan ameliyatların robotlarla yaygınlaşması, 5G'nin 1 milisaniyenin altına düşen gecikme süresi sayesinde, bir cerrahın binlerce kilometre ötedeki bir hastayı robotik kollar yardımıyla, sanki yanındaymış gibi anlık tepkilerle ameliyat edebilmesi hedefleniyor.

Ayrıca 5G, sanayi ve üretimde binlerce sensör ve robotun aynı anda çalışması, tarlaların sulanması ve sensörlerle izlenmesi imkanı sunuyor.

Mobil oyunlarda gecikmenin düşmesiyle takılmaların azalması ve bulut tabanlı oyunların her yerde daha rahat oynanabilmesi de 5G ile mümkün olacak.

Bakan Uraloğlu, Türkiye'nin 32 yıllık mobil iletişim yolculuğunda kritik bir eşiğe geldiğini vurgulayarak, 23 Şubat 1994'te başlayan bu serüvenin bugün 5G teknolojisiyle yeni bir safhaya taşındığını ifade etti.

5G dönemi resmen başlıyor
Uraloğlu, 31 Mart'ta Cumhurbaşkanlığı Külliyesi'nde Cumhurbaşkanı Erdoğan'ın teşrifleri ile düzenlenecek törenle Türkiye'nin 5G'ye geçişinin resmen ilan edileceğini belirterek, '1 Nisan 2026'da 81 ilimizde 5G hizmeti kademeli olarak başlamış olacak. İki yıl içerisinde ülkemizin her bir noktasında 5G hizmetini yaymayı hedefliyoruz' dedi.

5G ile birlikte iletişim hızının artacağını kaydeden Uraloğlu, bu dönüşümün yalnızca haberleşmeyle sınırlı kalmayacağını vurguladı.

Uraloğlu, 'Yeni teknolojiyle birlikte; akıllı ulaşım sistemlerinden otonom sürüşe, uzaktan sağlık uygulamalarından akıllı fabrikalara, yüksek çözünürlüklü medya yayıncılığından tarım teknolojilerine kadar birçok alanda köklü değişim yaşanacak' diye konuştu.

Okul bünyesindeki hangara, TUSAŞ tarafından envanter dışı bırakılan helikopter ve TUSAŞ Motor Sanayii (TEI) AŞ'den uçak motorları gönderildi.

Öğrenciler, henüz teknik derslere başlamamış olmalarına rağmen motorların iç parçalarını ve helikopteri inceleyerek sistemler hakkında bilgi edinmeye başladı.

Gelecek yıllarda uygulamalı eğitimin ağırlık kazanacağı okula savunma sanayi şirketleri tarafından yeni havacılık ekipmanlarının da kazandırılması planlanıyor.

Melikgazi Belediye Başkanı Mustafa Palancıoğlu, okulun 1926 yılında TOMTAŞ Tayyare Fabrikası'nın bulunduğu alanda kurulduğunu ve şu an 50 öğrencinin İngilizce hazırlık eğitimi aldığını söyledi.

Lisenin Türkiye'deki 'elmas modeli' kapsamındaki 13 okuldan biri olduğunu vurgulayan Palancıoğlu, 'Savunma Sanayii Başkanlığımıza da özellikle teşekkür ediyoruz. TUSAŞ bünyesinde bulunan helikopteri buraya hibe ettiler. Öğrencilerimiz inşallah bu helikopteri söküp takarak uygulamalı olarak öğrenecek. Aynı zamanda TEI'dan 3 motorumuz geldi. Bu motorlar haricinde de havacılıkla ilgili birçok uçak, helikopter, İHA ve SİHA parçaları da atölyelerde mevcut olacak. Gençlerimiz bizzat dokunarak uygulamalı eğitime geçmiş olacak.' diye konuştu.

'Türkiye'nin geleceğine hitap edecek çalışmalar lisemizden çıkacaktır'
Palancıoğlu, TUSAŞ ve TEI mühendislerinin haftada 3 gün öğrencilere çevrim içi eğitim verdiğini ifade etti.

Mezun olan öğrencilerin rahatlıkla iş bulabileceği gibi üniversitede de ilgili bölümleri okuduktan sonra firmalarda çalışabileceğini ifade eden Palancıoğlu, şöyle devam etti:

'Teori haricinde özellikle pratik uygulamalar açısından iniş kalkış takımları, motor, elektrik ve elektronik sistemleri gençlerin görmesi, dokunması, helikopterin, uçağın içerisine oturması ve simülasyon yapması tasarım kabiliyeti açısından da önemli. Gençlerimizin temin ettiğimiz helikopter, motor parçaları ile havacılıkta kullanılan alet ve ekipmanlarla geleceğe hazırlanması bizim için önemlidir. İnşallah Türkiye'nin geleceğine hitap edecek çalışmalar lisemizden çıkacaktır.'

Okul Müdürü Hakan Yiğit ise öğrencilerin hem akademik hem de mesleki anlamda yetiştirileceğini söyledi.

Öğrencilerden Ayşe İzgi Keskin ise ülkesine ve milletine faydalı olmak istediğinden dolayı bu okulu tercih ettiğini belirtti.

Hangardaki helikopteri görünce çok heyecanlandığını anlatan Keskin, elektrik mühendisi olmak istediğini ifade etti.

Buğra Mete Şencan da uçak mühendisi olmak ve yeni nesil uçaklar yaparak ülkeye katkı sağlamak istediğini kaydetti.

Taslağa göre operatör değişikliği artık e-Devlet üzerinden onaylanacak. Abonenin talebi üzerine yeni operatör tarafından başlatılan süreçte, aboneye kısa mesaj gönderilecek ve e-Devlet'te kimlik doğrulaması yapılarak işlem onaylanacak. Bu adımla birlikte sahte başvuru ve izinsiz geçişlerin önüne geçilecek. Sistemde bazı sınırlamalar da bulunuyor. Son 30 gün içinde operatör değiştiren aboneler yeniden başvuru yapamayacak, bir yıl içinde ise en fazla dört kez değişiklik yapılabilecek.

Operatör değişikliğinde ilk kez kesin süreler belirleniyor. Eski operatör 48 saat içinde başvuruyu onaylayacak ya da gerekçesiyle reddedecek. Yeni operatörler ise 7 gün içinde son onayı vererek süreci tamamlayacak. Başvuru 7 iş günü içinde sisteme girilecek. Belirlenen süreler aşılırsa başvuru otomatik olarak iptal edilecek. Yeni sistemle birlikte internet sağlayıcı değiştirirken internet kesintisi yaşanmayacak. Geçiş tamamlanana kadar mevcut operatör hizmet vermeye devam edecek, geçişin tamamlanmasıyla yeni operatör devreye girecek.

Türkiye'den Cemal Kurt'un haberine göre, bu uygulama özellikle iş yerleri ve kesintisiz bağlantıya ihtiyaç duyan kullanıcılar açısından önemli avantaj sağlayacak. Düzenlemenin en dikkati çeken başlıklarından biri de mevcut operatörün rolü. Buna göre operatör değişikliği sürecinde eski hizmet sağlayıcı aboneyle iletişime geçerek vazgeçirme girişiminde bulunamayacak. Ayrıca başvurular yalnızca sınırlı teknik ve idari gerekçelerle reddedilebilecek. Keyfi engelleme ve geciktirme uygulamaları sona erecek.

1 Haziran'da yürürlükte
Düzenlemenin 1 Haziran 2026'da yürürlüğe girmesi planlanıyor. Yeni sistemle birlikte internet sektöründe rekabetin artması, hizmet kalitesinin yükselmesi ve abonelerin daha kolay operatör değiştirebilmesi bekleniyor.

4,5G'nin devamı niteliğinde olan ancak çok daha hızlı, güvenilir ve düşük gecikme süreleriyle hizmet verecek olan beşinci nesil mobil ağ sistemi, günlük hayattan sanayiye kadar her alanda ezberleri bozacak.

1 Nisan 2026'da Türkiye'de aktif hale gelmesi planlanan 5G ile cihazlar arası iletişimde gecikme süresi milisaniyeler düzeyine inecek. Aynı anda milyonlarca cihaza kesintisiz bağlantı sunabilen bu altyapı, gerçek zamanlı uygulamaların ve akıllı şehirlerin temel yapıtaşı olacak.

İşlemler saniyeler içinde tamamlanacak
Yeni teknolojiyle birlikte 4,5G ile 1 dakikada yapılan işlemler saniyelerin altına düşecek. Film, dizi ve videolar anında yüklenip izlenebilecek; büyük dosyaların indirilmesi saniyeler sürecek. Ortalama hızlardaki 4,5G bağlantısıyla yaklaşık 5 dakikada indirilebilen bir film, 5G sayesinde sadece 30 saniye gibi kısa bir sürede cihaza yüklenmiş olacak.

Özellikle gençler ve e-sporcular için büyük önem taşıyan çevrim içi oyunlardaki gecikme (ping) ve takılma sorunları da tamamen ortadan kalkacak. Canlı yayınlar ve görüntülü konuşmalar çok daha yüksek kalitede, kesintisiz olarak gerçekleştirilebilecek. Sanal gerçeklik (VR) ve artırılmış gerçeklik (AR) uygulamaları günlük hayatın sıradan bir parçası haline gelecek.

Kalabalık konserler, stadyumlar ve metro istasyonları gibi yoğun alanlarda yaşanan bağlantı kopması ve internetin yavaşlaması sorunları, 5G'nin geniş kapasitesi sayesinde çözüme kavuşacak.

Uzaktan ameliyatlar robotlarla yaygınlaşacak
Sağlık sektöründe 5G ile birlikte bilim kurgu filmlerini aratmayan sahneler gerçeğe dönüşecek. Gecikme süresinin sıfıra yakın olması sayesinde doktorlar, kilometrelerce uzaklıktaki hastaları özel robotik cerrahi sistemler aracılığıyla ameliyat edebilecek. Cerrahın verdiği komutların robota anında iletilmesi, operasyonlardaki hayati riskleri minimize edecek. Ayrıca hasta verileri yüksek veri güvenliği standartlarıyla anında paylaşılabilecek.

Otonom araçlar ve akıllı şehirlerle kaza riskleri azalacak
Ulaşım ve trafik yönetiminde de 5G başrolde olacak. Otonom (kendi kendine giden) araçlar, 5G altyapısı sayesinde birbirleriyle ve trafik ışıklarıyla anlık iletişim kurabilecek. Bu sayede trafik akışı optimize edilecek ve yol güvenliğinin artmasıyla kazalarda ciddi düşüşler yaşanacak.

Akıllı şehir sistemlerinde ise trafik kontrolü, su ve enerji yönetimi gibi hizmetler otomatik olarak yönetilecek. Bu durum, şehirlerin enerji tasarrufu sağlamasına ve çevre dostu bir yapıya bürünmesine olanak tanıyacak.

Akıllı fabrikalarla üretimde, sensörlerle tarımda verim artışı
Türkiye'nin üretim gücünü artıracak akıllı fabrikalar 5G ile donatılacak. Üretim hatları ve robotlar arasındaki kesintisiz iletişim, endüstriyel otomasyonu en üst seviyeye taşıyarak daha verimli ve otomatik sistemlerin kurulmasını sağlayacak.

Tarım ve lojistik sektörleri de bu hızdan nasibini alacak. Tarlalara yerleştirilen sensörler aracılığıyla toprak nemi, sıcaklık, gübre seviyesi ve hastalık riskleri gerçek zamanlı olarak izlenecek. Otonom traktörler ve tarım robotlarıyla ilaçlama ve gübreleme faaliyetleri anlık veriler ışığında yürütülecek.

Lojistikte ise kargolar, konteynerler ve teslimat dronları 5G üzerinden anlık olarak takip edilecek; konum ve sıcaklık gibi veriler saniye saniye izlenebilir hale gelerek gecikmelerin önüne geçilecek.

Eğitime 'simülasyon' dokunuşu
5G'nin dönüştüreceği bir diğer kritik alan ise eğitim olacak. Akıllı ve 5G ile donatılmış sınıflarda öğrenciler, yapay zeka destekli öğretim modelleriyle tanışacak.

Özellikle VR ve AR teknolojilerinin yaygınlaşmasıyla laboratuvar deneyleri ve tarihsel olaylar 3 boyutlu simülasyonlarla deneyimlenebilecek. Uzaktan eğitimde ise yüksek kaliteli, gecikmesiz ve kesintisiz görüntülü ders dönemi başlayacak.

Türkiye'nin dijital altyapısını küresel standartların ötesine taşıyacak olan 5G, 1 Nisan 2026'dan itibaren hayatın her kesiminde daha akıllı, hızlı ve verimli bir yaşamın kapılarını aralayacak.

TRT HABER

2025–2026 eğitim-öğretim yılında 4. sınıf, 5. sınıf, 8. sınıf, lise hazırlık ve 9. sınıf öğrencileri programa başvurabilecek. Eğitim sürecini başarıyla tamamlayan öğrenciler sertifika almaya hak kazanacak. Atölyelerde; Tasarım ve Üretim, Robotik ve Kodlama, Elektronik Programlama ve Nesnelerin İnterneti, İleri Robotik, Siber Güvenlik, Enerji Teknolojileri, Havacılık ve Uzay Teknolojileri, Yazılım Teknolojileri, Malzeme Bilimi ve Nanoteknoloji, Mobil Uygulama ve Yapay Zek alanlarında ücretsiz dersler sunulacak.

DENEYAP Teknoloji Atölyeleri 'ne öğrenci kabul süreci üç aşamadan oluşuyor. Başvuru şartlarını sağlayan adaylar ilk olarak çevrimiçi E-Sınav'a katılacak. E-Sınav'da başarılı olan öğrenciler, Çevrimiçi Eğitim ve Görev Tamamlama aşamasına geçecek. Bu süreci tamamlayan adaylar ise Uygulama Sınavı'na davet edilecek. Tüm aşamaları başarıyla geçen öğrenciler, 36 ay ücretsiz teknoloji eğitimi alma hakkı elde edecek.

DENEYAP Teknoloji Atölyeleri, 2017'de Türkiye Teknoloji Takımı Vakfı'nın bir projesi olarak İstanbul'da başlatıldı. Proje, 2018 yılında Cumhurbaşkanlığı 100 Günlük İcraat Programı kapsamına alınarak Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı, Gençlik ve Spor Bakanlığı, TÜBİTAK ve Türkiye Teknoloji Takımı Vakfı iş birliğiyle Türkiye geneline yaygınlaştırıldı.

İki yılda bir öğrenci alımı yapılan programa, 2024 yılında 156 bin öğrenci başvuru yaptı. Programa gösterilen yoğun ilgi, Türkiye'de gençlerin teknoloji üretme heyecanının her geçen yıl daha da büyüdüğünü ortaya koydu.

Türkiye sınırlarını aşarak 4 farklı ülkede daha uygulanan program; gençlerin analitik düşünme, problem çözme ve takım çalışması becerilerini geliştirerek teknoloji geliştiren bir geleceğin güçlü aktörleri haline getirmeyi hedefliyor.

TRT Haber

Dijital dünyadaki her şeyin birbiriyle anlık haberleşebilmesi için tasarlanan bu teknoloji, mobil ağların karşılayamadığı anlık tepki süresi ve yoğun bağlantı taleplerine de cevap veriyor.

Ulaştığı hızla geçmiş teknolojilerden ayrılan 5G'de daha önceden megabitlerle ifade edilen hız, gigabit seviyelerine ulaşıyor.

Türkiye 5G'ye geçiş için çalışmalarına uzun süredir devam ediyor. TBMM, stadyumlar gibi birçok alanda geçen yıl test çalışmaları kapsamında hizmete sunulan bu teknoloji, 1 Nisan itibarıyla ise ülke genelinde kullanılmaya başlanacak.

5G ilk aşamada 81 il merkezinde devreye girecek, 2 yıl içinde ülkenin her noktasına yayılacak.

Dolayısıyla ilk aşamalarda sadece şehir merkezlerinde olacak bu teknoloji, peyderpey genişleyecek.

Beşinci nesil mobil haberleşme için kullanıcıların en başta bu teknolojiye uyumlu bir cep telefonu ile uyumlu bir sim kartının olması gerekiyor.

Halihazırda 4,5G teknolojisi ile uyumlu sim kartlar 5G ile de uyumlu iken daha önceki teknolojilere ait sim kartların güncellenmesi şartı bulunuyor.

Uyumlu telefon ve sim karta sahip olunduktan sonra geriye bu teknolojiyi aktif etmek kalıyor. Türkiye'de bu hizmeti sunacak 3 operatörde de SMS ile veya operatörlerin mobil uygulamaları üzerinden 5G aktif edilebiliyor.

Dördüncü ve son aşamada ise telefonun 'Ayarlar', 'Hücresel' veya 'Mobil Ağlar' kısmından şebekenin LTE veya 4,5G'den 5G'ye taşınması gerekiyor.

Uyumlu telefon ve sim kart sahip, hem operatör hem de telefonda 5G sistemlerini aktif eden kullanıcılar ise 1 Nisan itibarıyla kapsama alanı içinde bu teknolojiyi kullanabilecek.

Ulaştırma ve Altyapı Bakanı Abdulkadir Uraloğlu'nun açıklamasına göre Türkiye'deki 95 milyon civarında cep telefonundan 32 milyonu 5G'ye uyumlu görünüyor. Yaklaşık bir sene önce bu rakam 15 milyon civarında bulunuyordu. 5G'nin devreye girmesiyle bu rakamın artması bekleniyor.

Bu kapsamda Apple telefonlarda iPhone 12 ve sonrası, Samsung telefonlarda da Galaxy S21 ve sonrasındaki telefonların uyumlu olduğu operatörler tarafından ifade edildi.

Kullanıcılar Android ve iPhone telefonlarda 'Ayarlar' menüsünden 'Hücresel' veya 'Mobil Ağlar' başlığı altında en yüksek teknoloji olarak LTE veya 4,5G yerine 5G'yi görüyorsa bu teknolojiye uyumlu telefonu olduğu anlamını taşıyor.

Operatörlerin internet siteleri üzerinden de telefonlarının 5G uyumlu olup olmadığını tespit edebiliyor.

Bu teknolojiyi 1 Nisan itibarıyla hizmete sunacak 3 operatör de 5G uyumlu telefonlara yönelik kampanyalara odaklandı. Böylece kullanıcılar telefonunu güncelleyerek 5G'yi kullanmaya başlayabiliyor.

Ancak 5G yüksek hızla birlikte yüksek veri kullanımını da beraberinde getiriyor. Bu, internet paketlerinin 4,5G teknolojisine göre daha hızlı tükenebileceği anlamını taşıyor. Operatörler ise yüksek kullanıma yönelik 'sınırsız mobil internet' gibi seçeneklerle yeni paketler sunuyor.

5G'nin daha hızlı internetin yanında, hayatın birçok alanında kritik değişiklikleri beraberinde getirmesi bekleniyor. Bu teknolojiyle büyük dosyaların saniyeler içinde inmesi, konser, stadyum, metro gibi kalabalık yerlerde bağlantı kopmalarının azalması ve mobil cihaz üzerinden başka elektronik araçlarla hızlıca iletişim kurulabilmesi mümkün olacak.

Uzaktan ameliyatların robotlarla yaygınlaşması, 5G'nin 1 milisaniyenin altına düşen gecikme süresi sayesinde, bir cerrahın binlerce kilometre ötedeki bir hastayı robotik kollar yardımıyla, sanki yanındaymış gibi anlık tepkilerle ameliyat edebilmesi hedefleniyor.

Ayrıca 5G, sanayi ve üretimde binlerce sensör ve robotun aynı anda çalışması, tarlaların sulanması ve sensörlerle izlenmesi imkanı sunuyor.

Mobil oyunlarda gecikmenin düşmesiyle takılmaların azalması ve bulut tabanlı oyunların her yerde daha rahat oynanabilmesi de 5G ile mümkün olacak.

Makine ve Kimya Endüstrisi tarafından üretilen milli deniz topu 'Denizhan-76'nın altıncısı da artık göreve hazır.

Yeni deniz topunun atışlı testleri ve fabrika kabul testleri başarıyla tamamlandı. Altıncı milli deniz topu Denizhan-76, Şubat'ta denize indirilen ve tamamlandığında Türkiye'nin beşinci milli fırkateyni olacak AKDENİZ'de baş top olarak görev yapacak.

Denizhan-76, atış performansının yanı sıra düşük radar izine sahip tasarımı ve çoklu görev kabiliyetleriyle de dikkat çekiyor.

MKE, dünyada yalnızca birkaç ülkenin geliştirebildiği 76 milimetre deniz topunu, 12 ay gibi rekor bir sürede üretmeyi başarmıştı.

MKE, Denizhan-76'ları geçtiğimiz yıl Endonezya ve Romanya'ya da ihraç etmişti.

TRT Haber

İç güvenlik personelinin operasyonel ihtiyaçlarını karşılamak amacıyla geliştirilen TULGA 4x4, doğuştan zırhlı yapısı, balistik koruma seviyesi ve teknolojik donanımlarıyla güvenlik, dayanıklılık ve konfor özellikleri sunuyor.

Yaklaşık 8 ton ağırlığa sahip TULGA 4x4, 5 personel taşıma kapasitesiyle görev yapıyor. Araç, bağımsız çift salıncaklı ön ve arka süspansiyon sistemiyle disk fren donanımı sayesinde hem arazi koşullarında hem de şehir içi görevlerde manevra kabiliyeti sunuyor.

Zırh yapısı ve balistik tehditlere karşı dayanıklı tasarımıyla öne çıkan TULGA 4x4'ün koruma seviyesi ve performans özellikleriyle güvenlik güçlerinin sahadaki faaliyetlerine katkı sağlaması hedefleniyor.

Öne çıkan teknik özellikleri ve kabiliyetleri
TULGA 4x4, 4 silindirli dizel motora sahip yapısıyla dikkati çekerken 250 beygir motor gücü sunuyor. Araç saatte 130 kilometre azami hıza ulaşabiliyor. Yüzde 60 tırmanma kabiliyetine sahip aracın 5 personel taşıma kapasitesi bulunuyor. TULGA 4x4'te bağımsız çift salıncaklı ön ve arka süspansiyon sistemi yer alırken fren sistemi olarak disk frenler kullanılıyor.
Türkiye'nin ilk yerli ve milli doğuştan zırhlı SUV aracı olarak geliştirilen TULGA 4x4, gelişmiş balistik koruma özellikleriyle donatıldı. Araçta özel tasarlanmış taban koruması balistik tehditlere karşı yüksek dayanım sağlıyor. Zorlu arazi ve şehir içi koşullarda görev yapabilecek şekilde tasarlanan araç, farklı operasyonel ihtiyaçlara yönelik performans sunuyor.

Paylaşımda, MKE TOLGA'nın İHA ve kamikaze dronları etkisiz hale getirdiği görüntülere de yer verildi.

Uçtan Uca Yerli ve Milli 5G Haberleşme Şebekesi (UUYM5G) Projesi'nin 2018'de 16 HTK üyesi firma ve 3 mobil operatörün ortak çalışmasıyla başlatıldığını ve Mart 2021'de sonuçlandırıldığını aktaran Dürmüş, 'Bu proje sonundaki prototiplerin geliştirilmesine devam eden firmaların bir bölümü ile yeni eklenen diğer firmalarla Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı, Ulaştırma Denizcilik ve Haberleşme Araştırmaları Merkezi Başkanlığının (UDHAM) başlattığı 5G Yeni Nesil Haberleşme Şebekesi çağrısına da 14 firma başvurdu. Yine 3 mobil operatörümüzün de dahil olarak ürünlerin gelişim ve uygulanabilirliğini denetlediği bu projedeki 8 ürün tamamlanmış, 6 ürünün ise 2026 yılı içinde tamamlanması hedeflenmiştir.' diye konuştu.

Dürmüş, bu firmaların yanında 5G şebekesinin çok farklı bileşen ve altyapılarına hizmet edecek ürünlerin de HTK üyesi firmalarca hazırlandığını dile getirdi.

Dünyada hakim uluslararası 4 büyük ürün sağlayıcı firmayla rekabetin kolay olmadığını vurgulayan Dürmüş, şu değerlendirmede bulundu:

'HTK bünyesindeki birçok firmamız halihazırda 30 yıllık tecrübeleri ve dünyada milyarlarca GSM abonesine dokunan ürünleriyle çok iddialı konumdalar. Gerek Türkiye'de mobil operatörlerimiz gerekse yurt dışındaki operatörlerin şebekelerinde birçok yabancı ürünü kendi ürünleriyle değiştirme gücüne sahipler. Ancak firmaların sınırlı öz kaynakları ve desteklerin rekabetçilik için düşük düzeyde kalması bu gelişim hızını sekteye uğratıyor. Sınırımızda ve yakın coğrafyamızda yaşanan savaşlar, kendi teknolojimizi geliştirmenin gelecekte ne kadar kıymetli olacağı derslerini bize veriyor. Bunun için konunun bir devlet ve bağımsızlık stratejisi kapsamında yönetilmesi sadece haberleşme sektörümüz için değil, ülkemizin bağımsızlığı için de kritik önemdedir.'

Dürmüş, haberleşme şebekelerindeki ürünlerin, yazılım, donanım, altyapı ve hizmet olarak 4 grupta değerlendirilebileceğine dikkati çekerek, her başlığın kendi içinde yaşanan farklı zorlukları, devlet kurumları ve bakanlıkların gündemine getirdiklerini, yakın çalışma ve hızlı çözüm bulunmasını beklediklerini anlattı.

Bunlarla birlikte 4,5G lisans yükümlülüğü kapsamında getirilen yüzde 45 yerlilik oranının 2017'de yaklaşık yüzde 2 civarındayken 2025'te operatörlerin açıkladığı rakamlarla yüzde 50'leri aştığını belirten Dürmüş, şöyle devam etti:

'Aynı başarının 5G'de de hem yerli malı hem de milli haberleşme ürünü yükümlülüğü kapsamında yerli ekosistemimizle yakalanacağına inancımız tamdır. Geliştirdiğimiz 5G ürünlerinin de mobil operatörlerimizin ticari şebekelerinde kullanılmasını bekliyoruz. 4,5G lisans sözleşmelerindeki yerlilik oranlarının yakalanmasında maalesef yabancı firmalar, mevzuata uygun olsa da ekosistemimize hiçbir katkısı olmayan yöntemlerle bu yükümlülüklerin gerçekleşmesine yol açtılar. Aynı yöntemlerin uygulanmaması adına Bilgi Teknolojileri ve İletişim Kurumu (BTK), 5G ihale şartlarında 'yerli malı' yanında 'milli haberleşme ürünü' yükümlülüğünü de getirmiştir. Yerli malı oranı ilk yıl yüzde 50, ikinci yıl yüzde 55 ve üçüncü yıl yüzde 60, KOBİ'lerden ürün sağlama oranı önceki yükümlülükte yüzde 10 iken yüzde 15, 5G hizmet ve altyapılarına yönelik çekirdek şebeke, transmisyon şebekesi ve telsiz erişim şebekesine yapacağı yazılım ve donanım yatırımlarının birinci yıl en az yüzde 5'ini, ikinci yıl en az yüzde 10'unu, üçüncü ve takip eden yıllarda en az yüzde 15'ini 'milli haberleşme ürünü' tanımına uygun ürünlerden temin etmesine yönelik yükümlülük konulmuştur.'

Dürmüş, milli haberleşme ürünü oranlarının piyasaya arz durumuna göre BTK'nin iki katına kadar artırılabileceğini ve 3. yılın sonunda yüzde 30'lara ulaşabileceğini söyledi.

Bu amaçla mobil operatörlerle AR-GE çalışmaları yanında haberleşme envanterinin oluşturulması amacıyla 2025 yılı için ve 5G ihalesinden önce 25 Temmuz'da Vodafone, 14 Ağustos'ta Turkcell ve 6 Ekim'de Türk Telekom ile çok geniş katılımlı 'Milli Ürün Çalıştayları' düzenlendiğini hatırlatan Dürmüş, 'Bu çalıştaylarda üretici firmalarımızla mobil operatörlerimizin teknik ve satın alma ekipleri B2B toplantılarda bir araya getirilerek aksiyonlar belirlenmiştir. Tüm çalıştayların tamamlanmasıyla 'Mobil Haberleşme Ürün ve Hizmet Envanteri' oluşturuldu. Bu çalıştayın sonucunda görüşme yapılan firmaların yüzde 56'sında 5G ürünlerinin olduğu (en az 27 firma), yüzde 73'ten fazla firmayla ürün geliştirilebileceği (en az 37 firma) görülmüştür.' diye konuştu.

Dürmüş, HTK çatısı altındaki 160 üyenin mobil, sabit, uydu haberleşmesi gibi birçok alanda binlerce ürün ve hizmet ürettiğini ifade etti.

HTK bünyesindeki firmaların yalnızca nihai ürün geliştirmekle kalmadığını, aynı zamanda yazılım, donanım, çip tasarımı, test ve entegrasyon gibi birçok alanda değer zincirinin farklı halkalarında yer aldığını aktaran Dürmüş, 'Bu durum ülkemizde 5G teknolojilerinin geliştirilmesi ve sürdürülebilir bir haberleşme ekosisteminin oluşması açısından önemli bir avantaj sağlıyor. Geliştirilen ürünlerin önemli bir kısmı yalnızca iç pazar için değil, aynı zamanda uluslararası pazarlara yönelik olarak da tasarlanmakta ve bazı firmalarımız tarafından farklı ülkelere ihracatı gerçekleştiriliyor.' dedi.

Dürmüş, mobil haberleşme altyapısında çok sayıda bileşen yer almasına rağmen bunların tamamının BTK tarafından 'yerli malı ürün' ya da 'milli haberleşme ürünü' kapsamında değerlendirilmediğine dikkati çekti.

Bir mobil şebekenin yalnızca çekirdek haberleşme ekipmanlarından oluşmadığına işaret eden Dürmüş, 'Altyapıya ait kuleler, konteynerler, iklimlendirme sistemleri, aküler, fiber optik kablolar ve konnektörleri, enerji kaynakları ve kablolama gibi birçok kalem şebekelerde önemli maliyetler oluşturuyor. Ancak bu unsurlar resmi yerli ürün yükümlülüğü kapsamında sayılmıyor.' ifadelerini kullandı.

Dürmüş, mobil operatörlerin satın aldığı ürün ve hizmetlerin yalnızca fiziksel altyapı bileşenleriyle sınırlı olmadığını belirterek, iş yönetim süreçlerini destekleyen yazılımlar ve dijital teknolojilerin de önemli bir pazar oluşturduğunu dile getirdi.

Bu kapsamda iş destek sistemleri yazılımları, dikey sektörlere yönelik IoT ve endüstriyel IoT çözümleri, VR/AR gözlükleri ve sistemleri, uydu internet bağlantıları, katma değerli servisler, dijital platformlar, bulut servisleri, sanallaştırma çözümleri, saha ölçüm hizmetleri ve siber güvenlik gibi pek çok alanda HTK firmalarının yetkinliğe sahip olduğunu vurgulayan Dürmüş, sözlerini şöyle tamamladı:

'Geçtiğimiz yıl gerçekleştirdiğimiz haberleşme envanteri çalışmasının sonuçlarına baktığımızda, bir mobil operatöre satılabilecek 1000'den fazla ürün ve hizmet olduğunu görüyoruz. Bunlarla birlikte 5G mobil haberleşme şebekesi temel bileşenleri BTK tarafından 3 kategoriye ayrılmıştır. Bunlar çekirdek şebeke, iletişim şebekesi ve radyo (telsiz) erişim şebekesidir. Yani halk arasında bilinen ismiyle baz istasyonları. Firmalarımızın bu 3 kategoride de ürünleri bulunmaktadır. Bu şebekelerin yönetilmesini sağlayan operasyonel destek sistemleri yazılımları da ülkemizin önde olduğu alanlardan biridir. 27'den fazla firmamızın 5G ürünleri olduğunu biliyoruz ve operatörlerimizle yapılan çalıştaylarda bunlar tanıtılmıştır. 5G altyapısında geliştirilen bu yerli/milli haberleşme ürünleri yalnızca operatör şebekelerinde değil, akıllı şehir uygulamaları, otonom araç haberleşmesi, Endüstri 4.0, uzaktan sağlık hizmetleri, akıllı tarım, kritik altyapı izleme sistemleri ve savunma sanayi gibi birçok alanda kullanılabilecek.'

Serbest Telekomünikasyon İşletmecileri Derneği (TELKODER) Başkanı Halil Nadir Teberci de 16 Ekim 2025'te yapılan 5G frekans ihalesinin sonuçlanmasıyla bu teknolojiye geçişin resmi olarak başladığını söyledi.

5G'nin yalnızca daha hızlı mobil internet değil, dijital sanayinin, akıllı üretimin ve veri odaklı ekonominin temel taşı olduğunun altını çizen Teberci, şu değerlendirmede bulundu:

'Bundan sonraki süreçte 5G'nin dar bir çerçevede değil, bir ekosistem içindeki önemini fark ederek hayata geçirmek büyük önem taşıyor. 5G sadece tüketici odaklı mobil hizmet perspektifiyle değerlendirilmemeli, endüstriyel kullanım senaryoları, yerel ihtiyaçlar ve özel ağ modelleri geri planda bırakılmamalıdır. Türkiye'de 5G tartışmaları ağırlıklı olarak daha yüksek mobil internet hızları, video yükleme, oyun ve bireysel kullanıcı deneyimi üzerinden yürütülüyor. Bu yaklaşım, 5G'yi bir üst seviye 4.5G gibi konumlandırıyor. Oysa 5G'nin küresel ölçekteki asıl farkı, kritik görev iletişimi, düşük gecikme, yüksek cihaz yoğunluğu gibi özellikleriyle tüketiciden çok endüstriye hitap etmesidir. 5G'nin ana değeri sadece cep telefonunda değil, fabrikada, limanda, OSB'de, hastanede ve kampüste üretilir. Bu alanlar dikkate alınmadan yapılan 5G planlaması, teknolojinin potansiyelini sınırlı tutar.'

Teberci, endüstriyel bakış açısının önemine vurgu yaparak, bu bakış açısına yeterli önem verilmezse ülke ekonomisine 5G'den verimlilik ve rekabet gücü artışının beklenen oranlarda gerçekleşmeyebileceğini söyledi.

Dünyada 5G'nin en hızlı değer ürettiği alanların başında 'Private' (özel) 5G uygulamaları geldiğini belirten Teberci, esnek ve çok paydaşlı bir model oluşturulması ve yerel, sektörel ve kampüs bazlı Private 5G uygulamalarının teşvik edilmesi gerektiğini ifade etti.

Teberci, 5G'nin uçtan uca bir fiber altyapı gerektirdiğine dikkati çekerek, şunları kaydetti:

'Türkiye'nin hedefinin belirli bir teknoloji ekosistemine bağımlı olmak değil, güvenli, rekabetçi ve sürdürülebilir bir telekom altyapısı kurmak olması gerektiğini düşünüyoruz. Bu hedef doğrultusunda, çok tedarikçili yapı, açık ağ mimarileri, yerli teknoloji geliştirme politikaları ve güçlü fiber altyapılar birlikte ele alınmalıdır. Bu yaklaşım, Türkiye'nin dijital egemenliğini güçlendirecek ve küresel teknoloji rekabetinde daha güçlü bir konum elde etmesini sağlayacaktır.'