HIRSIZI YAKALAYAN, HIRSINA MI YAKALANDI?
İnsanın, kontrol ettiğini sandığı şeyin esiri olduğu durumlar vardır. Aksini söylese de makamla, parayla, şöhretle, ideolojiyle veya bir yapıyla kurduğu bağa teslim olabilir bazen... Bu durumu, güldürürken anlatan şu fıkrayı duymuşsunuzdur:
Gece vakti bahçeden bir tıkırtı duyulur. Baba seslenir:
— Oğlum, bi bak kim var orada?
— Hırsız var baba, yakaladım!
— Aferin oğlum, getir onu buraya!
— Gelmiyor baba!
— O zaman sal gitsin, sen gel!
— Gelemiyorum, hırsız bırakmıyor baba!
Yanlış şeye teslim olanlar, düzeltmek için girdikleri sistemin içinde zamanla sistemin bir parçası oluyorlar. Çünkü insan olma yolculuğunda kaybolan beşer, nefsini kontrol ediyor görünürken aslında nefsine teslim oluyor ve hırsının esiri oluyor.
“Sistemden beslenenler sistemi değiştiremez.” sözü boşuna söylenmiyor. Bu zehir bazen toplumun bütün katmanlarına işliyor. Eski Türkiye’de ihale ve benzeri yollarla devleti soyanlara “hortumcu”, küçük menfaati için kamunun hakkını yiyenlere ise “pipetçi” denirdi. Çözüm bu yüzden zorlaşıyor işte. Ne kadar üzücü değil mi?
Peki Yeni Türkiye’de ne değişti? Son üç dört yüzyılda şekillenen modern ekonomi öğretilerinin önemli bir bölümünde insanın kendi menfaatini en çoklamaya çalışan bir varlık olduğu kabul edilir. Kapitalizm bu eğilimi sistemin merkezine alırken sosyalizm ve komünizm onu sınırlamaya çalışır. Bu modeller kesin çizgilerle birbirinden ayrılsa da insan–menfaat ilişkisi hâlâ tartışmalı bir alandır.
Ekonomi bilimiyle tanıştığım 1987 yılından beri bu konuyu anlamaya çalışıyorum. “İnsan, kendi menfaatini en çoklamaya çalışan bir canlıdır.” diyenlere naçizane itiraz ediyor ve şunu soruyorum: Bu canlıda hak, hukuk, ahlak, erdem, etik, vicdan, adalet, nefis kontrolü ve kul hakkı yeme korkusu yok mudur? Kişi kendi menfaatini artırmaya çalışırken başkasının hak ve menfaat sınırına geldiğinde durmuyorsa, bu canlı türüne “insan” demek ne kadar doğrudur? Belli ki o, insan olma yolculuğunu tamamlayamamış, beşer olarak kalmış bir mahluktur.
Modern Batı iktisadında öne çıkan bu “menfaatini en çoklama” anlayışını olduğu gibi alıp; temelinde adalet, dayanışma, paylaşma ve güzel ahlak bulunan İslam inancıyla yetişenlerin dünyasına koyunca “olmaz!” derim. Ancak görünen o ki daha kötüsü bile oluyor! Müslüman olduğunu söylediği hâlde ahlakını güzelleştirmeyen, adaleti ayakta tutmak yerine menfaatinin peşine düşen bazı tiplerin Müslüman kılığında konuşarak Müslümanların güvenini kazanıp, oylarını alarak elde ettikleri güçle bütün milletin geleceğini çalabiliyor. Bunu görmenin üzüntüsünü, son gelişmelere bakınca “Yeni Türkiye”de de yaşıyorum.
Bu üzüntüyü yaşarken, İslam ahlakıyla insanlaşma yoluna giren beşer değerlerini temel alarak, geçen onca yüzyılda kendi ekonomi sistemimizi niçin tanımlamamışız, diye soruyorum. İyi de sorun nerede sizce? İnsanî değerlere ulaşması gerekenlerde mi, bu değerleri iktisadi ve toplumsal bir sisteme dönüştürmesi gerekenlerde mi? Yoksa insan olma yolunda kaybolduğunu fark edecek kadar düşünemeyen, fakat kendisini insanmış gibi pazarlayan beşerde mi?
“Kur’an-ı Kerim’i okumayın, anlayamazsınız.” diyenlerin böyle sorunları anlayamadığı ve çözemediği ortada. Peki sorun öylece kalacak mı ortada? Dinimiz İslam’a inananlar arasında “hırsız, yalancı, tefeci, sahtekâr, bozguncu, kalleş, hain, zalim bizdense ben bizden değilim!” diyebilecek ahlaka, karaktere ve bilince sahip Müslümanların sesi niçin daha gür çıkmıyor? “İslam dünyası ancak bu ahlaka ve karaktere sahip Müslümanlarla temizlenir, güçlenir ve yücelir” diyenler niçin yeterince etkili olamıyor? Yoksa eleştirdikleri ve değiştirmek için geldikleri sistemden beslenmeye başlayınca onlar da mı sistemin hizmetine giriyor?
Müslüman, yani insan olma yolculuğuna çıkmak için Allah’ın dini İslam’a teslim olan beşer nerede yanlışa düşüyor? Kur’an-ı Kerim “mallarınızı aranızda haksızlıkla yemeyin. Bile bile günaha girerek insanların mallarından bir kısmını yemek için onun bir parçasını yetkililere vermeyin” manasındaki ayetle bizi apaçık uyarmıyor mu? Peygamber Efendimiz (sav) ise kul hakkıyla gelen kişiyi, namazı, orucu ve zekâtı bulunsa bile “müflis” olarak tanımlamıyor mu? Bunun neresi anlaşılmıyor?
Buna rağmen namazla, oruçla, umreyle, hacla veya bazı tarikat veya cemaatlere katılmakla ya da birilerinin ipinin ucundan tutmakla kul hakkı ihlallerinin vebalinden ve günahından kurtulma kolaylığı varmış gibi anlatanlar aslında kime hizmet ediyor? Ya bunlara aldananlar ne duruma düşüyor? Soralım, böyle bir kolaylığa inandırılan kişilerde:
• Günaha girme korkusu kalır mı sizce?
• Günaha girmekten korkmayan kişide ahlak gelişir mi?
• Ahlaksız kişide sağlam bir karakter oluşur mu?
• Ahlaksız ve karaktersiz kişiden samimi Müslüman olur mu?
Kişinin Müslümanlığı; kılığı, görüntüsü, gösterişi veya konuşmasıyla değil, güzel ahlakı, dürüstlüğü ve adaletli davranışlarıyla anlaşılacağını öğrenmedik mi hâlâ?
Dinî konulardaki bilgi, imandaki samimiyetle birleşince ortaya çıkması gereken güzel ahlak değil midir sizce de? Peki niçin çıkmıyor ortaya? Yoksa samimi iman, dini konulardaki cahillikle mi saptırılıyor? Sapmanın sonucu, kapitalizme teslim olmuş bir bağnazlık ile yalan, iftira, hırsızlık, zulüm ve ihanet mi olmalı? Cehaleti övmek, bilgisiz veya muhtaç durumdaki insanları sömürmek, kendisine güvenenleri aldatmak mı olmalı?
Yoksa, Allah’ın dinine teslim olarak müslümanlaşmaya çalışan beşeri; Allah’ın hükümlerini kendi menfaatleri için çarpıtarak anlatan bazı tarikatlar, cemaatler, şeyhler veya hocalar mı teslim alıyorlar?
Çözüm; dinin şekillerini taklit etmekle yetinmeyip dinin manasını doğru anlamak, yaşamı ve ölümü, emeği, çabayı, parayı ve ekonomiyi doğru kavramak, hukukla kanun arasındaki farkı görebilmek için, ezber yerine akılcı düşünmeyi öğreten bir eğitim sistemi kurmak değil de nedir?
Allah’ın hükümlerini kendi menfaatlerini artırıp, garantiye almak için çarpıtarak “şeriat” diye anlatan ve buna dayanarak fetva veren asabiyetçi, hırsız, yalancı ve zalimlerin adaleti şaşırtmak, hukuku etkisizleştirmek amacıyla kurdukları iş birliğini göremeyenler nasıl uyandırılır? Allah’ın hükümlerindeki şeriat yerine, beşerin kendi menfaatlerine göre uydurduğu hükümleri şeriat gibi anlatma sapkınlığını göremeyenler nasıl uyarılır? Bunlara karşı tedbir almak nasıl yapılır?
Beşere, eşref-i mahlukat seviyesinde insan olabilmesi için aklını kullanma düzeyini yükseltmesi gerektiği nasıl anlatılır? Bence meselenin özü budur. Çünkü beşerin ahlakı, aklını kullanma seviyesi ile sınırlı kalır. Aklını kullanma seviyesi yükseldikçe ahlak yükselir, güzelleşir ve erdeme dönüşür; kendi menfaatine olmayan durumlarda bile dürüstlüğünü sürdürebilen, başkalarının haklarını da koruyabilen beşer, insan olmaya doğru adım atmayı öğrenir.
HANİ, ALDATAN BİZDEN DEĞİLDİ? “aldatan bizden değildir” diyen Peygamber Efendimiz Hz. Muhammed’i (sav) örnek alanlara ne oldu? Onu örnek almak; sakalını, sarığını ve yaşadığı dönemin iklim şartlarına uygun giyim tarzını taklit etmek midir? Yoksa onun güvenilirliğini, dürüstlüğünü ve güzel ahlakını örnek almak mı?
Bu arada, aldatanlar yalnızca halkı mı aldatıyor sizce? Kendilerine güvenip devletin önemli makamlarında görev veren amirlerini mahcup etmekten de mi utanmıyorlar: Sayın Cumhurbaşkanımız, geçmişte din adamı sandığı bir kitle tarafından aldatıldığını söylemişti. Bugün de bürokrat sandığı bazı kişiler tarafından aldatılıyor olabilir mi? Peki nedir aldatılmanın önlemi, aldatılmama tedbirleri?
Aldatanların hak ettikleri cezayı önce bu dünyada çekmeleri duasıyla; selam olsun işin aslını arayan, dinin manasını anlamaya çalışan ve kendisine güvenenleri mahcup etmeyen herkese.
Hırs, gemiyi yürüten rüzgâr da olabilir; onu kayalıklara sürükleyen fırtınaya da dönüşebilir. Unutmayalım: Hırsızı yakaladığını söylemek yetmez; asıl mesele, hırsının elinden kurtulabilmektir…