VELESPİT BAŞKENTİ
Fransızcadan dilimize geçmiş bir kelimedir velespit. Osmanlı zamanında yaygın olarak kullanılmış. Tabi Osmanlı Fransızca dan alırda biz eksik kalır mıyız, bizde İngilizce den alırız. Bisiklet araçların bu kadar çoğalmadığı zamanlarda halkın ulaşım araçlarından biri olmuş. Ancak hızla büyüyen şehirler, kentleşme ve fosil yakıt kullanan araçların her geçen gün artmasıyla bisikletin kullanımı gün geçtikçe azalmış.
Şimdilerde ise fosil yakıt kullanımını azaltmak, şehrin temiz havasını korumak ve toplumun hareketli, sağlıklı kalmasını sağlamak için bisiklet kullanımı gün geçtikçe teşvik ediliyor.
Şehrimiz Avrupa Spor Şehirleri ve Başkentleri Federasyonu tarafından “2026 Avrupa Bisiklet Başkenti” ilan edildi. 680 kilometre maviye boyanmış bisiklet yolu ve bisiklet tramvayı gibi özellikleriyle öne çıkmış ve değerlendirme sonucunda bu unvana layık görülmüş. Hayırlı uğurlu olsun.
Şehrimizin birçok yerine dev pankartlar ve brandalar asıldı. Ama hayatta görünenlerle gerçeklerin her zaman aynı olmadığını, uzun hayatınız boyunca tecrübe ederek öğrenmişsinizdir. Hem ne demişti D. CÜCELOĞLU kitabında “Mış gibi”.
Gelin bir de vatandaş olarak değerlendirelim, dünya ülkeleriyle kıyaslayalım, o zaman gerçekten bisiklet başkenti miyiz anlayabiliriz.
Dünyanın önde gelen bisiklet şehirleri arasında Hollanda’dan Utrecht, Amsterdam ve Lahey; Danimarka’dan Kopenhag; Fransa’dan Paris ve Strazburg; Belçika’dan Gent gibi şehirler var. Sadece Avrupa değil, Uzak Doğu ülkeleri de bu konuda oldukça gelişmiş durumda. Japonya’dan Tokyo, Kyoto, Osaka; Güney Kore’den Seul… Peki, bu şehirlerde bisiklet için neler yapılıyor?
Bisiklet bir ulaşım aracı olarak kabul edildiği için, bisikletlilere özel yollar bulunuyor. Bu yollara yaya, bebek arabası, motosiklet ve motorlu araç giremiyor. Tıpkı İstanbul’daki Metrobüs yolu gibi. Bisiklet yolunda eğer bir yayaya çarpsa bisikletli, yayaya gerekli ceza ve idari işlem yapılıyor. Gerçi onlar saygılı ve birbirinin haklarına riayet eden insanlar bu olay pek gerçekleşmiyor. Bir araç bisiklet yolunda eğer bisikletliye çarparsa ehliyetine el konuluyor ve idari para cezası uygulanıyor. Bisiklet yollarının araç yollarıyla kesiştiği noktalarda bisikletliler için özel ışıklandırmalar bulunuyor.
Danimarka'da ise şehirde trafik kuralları ve akışı bisikletlilere göre tasarlanmış durumda. Kopenhaglıların neredeyse yarısı bisikletle işe ve okula gidiyor. Bisikletlilere özel ekranlar yol durumu ve mesafeler hakkında bilgi veriyor. Hollanda'da ise bisiklet kültürü o kadar gelişmiş ki yanlış park edilen bisikletleri bile tıpkı araçlarda olduğu gibi kaldırılıyor ve ceza kesiliyor. Bisikletlileri şehir içindeki park yerlerine yönlendiren dijital sistemler var. Peki, bizde durum ne, biraz da onu inceleyelim.
Öncelikle hâlâ bisiklete binmenin fakirlik göstergesi olarak algılandığı bir ülkede yaşıyoruz. Yöneticilerimiz işe gidip gelmek için değil, boy göstermek amacıyla yılda birkaç kez bisiklete biniyor, poz veriyor ve ardından hepimiz alkışlıyoruz. Hele bir gelsin işe bisikletiyle yönetici, artık gözümüzden düşer, saygımızı yitiriveririz bir anda.
Maviye boyanmış yollar ve bu yollarda yürüyen yayalarımız var. Bisikletli, bisiklet yolunda giderken bir yayaya çarparsa eğer maazallah önce çarptığı kişinin ailesi tarafından darp edilme ihtimali var. Şikâyet konusu olursanız insanlar gülebilir. İlgili kamu personelinden ise “Yanından geçseydin” cevabını duyabilirsiniz.
Tabii bununla da bitmiyor. Maviye boyanmış özel bisiklet yollarına park etmiş otomobiller her yerde. Peki, kime şikâyet edeceksiniz? Daha önemlisi, bunlara ceza yazıldığını hiç gördünüz mü?
Sözde Konya’da çocukların bisikletle okula güvenli şekilde gitmelerini sağlamak amacıyla “Güvenli Okul Yolları Projesi” oluşturuldu. Reklam güzel, peki uygulama nerede? Göreniniz var mı? Çocuğunuz yoksa ve okul önlerine gitmiyorsanız bu haberlere inanabilirsiniz. Bırakın güvenli bir şekilde gitmesini, bisikleti okul bahçesine koydurmayan idareler bile var.
Hem siz siz olun, çocuğunuzu bisikletle okula göndermeyin. Bisikletliye saygının olmadığı bir kültürde, kaza ihtimali ve yaralanma ihtimali yüksek. Bisikletli kaldırımda gider yaya kızar, yolda gider araçlar korna basar ve üstüne sürer. Onların yolunu da yayalar ve araçlar işgal eder. Yani anlayacağınız biz bisikletliye yaşam hakkı tanımayız ama reklamını iyi yaparız.
Var mısınız, maviye boyanmış bisiklet yollarını, dünyanın en uzun bisiklet yoluna sahibiz diye reklam yapan yetkililer? Şehrin bisiklet yollarını adım adım karış karış gezmeye? Ve gerekli düzeltmeleri yapmak için kolları sıvamaya, “mış gibi” olmaktan çıkıp artık “yaparsa kim yapar” dediklerinde KONYA yapar, U. İbrahim Altay yapar demeye.